Jakie urzędy mogą kontrolować przedsiębiorcę?

Na każdym przedsiębiorcy ciąży obowiązek prowadzenia własnej działalności gospodarczej w zgodzie z obowiązującymi przepisami. W zależności od rodzaju działalności każdy przedsiębiorca może spodziewać się czynności sprawdzających, które mają na celu wykazanie i potwierdzenie działań kontrolowanego w zgodzie z obowiązującym prawem.

Zasady kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorców określone są w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej, w ustawach szczególnych a także mogą wynikać bezpośrednio z prawa wspólnotowego albo z ratyfikowanych umów międzynarodowych. W ustawie o swobodzie działalności gospodarczej zawarte są ogólne zasady dotyczące przeprowadzania kontroli. Natomiast zakres przedmiotowy kontroli, jej rodzaje oraz organy upoważnione do jej przeprowadzenia określają ustawy szczególne.

W zależności od rodzaju wykonywanej działalności, przedsiębiorcę mogą skontrolować m.in. następujące organy administracji publicznej:

Państwowa Inspekcja Pracy – przedmiotem kontroli jest przestrzeganie przepisów prawa pracy, a w szczególności: przepisów i zasad BHP, legalności zatrudnienia, przepisów dotyczących stosunku pracy, wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy np. przestrzegania przepisów o minimalnej stawce godzinowej, czasu pracy, urlopów, uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, zatrudniania młodocianych i osób niepełnosprawnych. Szczegóły dotyczące zakresu i zasad działań kontrolnych podejmowanych przez PIP znajdują się w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy.

 

Zakład Ubezpieczeń Społecznych – przedmiotem kontroli jest rzetelności i prawidłowość wywiązywania się z zadań i obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych. Inspektorzy kontroli ZUS prowadząc kontrolę mają prawo badać czy płatnik składek w odpowiednich terminach zgłosił do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego wszystkie osoby, które powinien, obliczył od prawidłowych podstaw wymiaru oraz w prawidłowych wysokościach wszystkie należne składki oraz je zadeklarował, prawidłowo obliczył wysokość świadczeń z ubezpieczeń społecznych i udokumentował do nich prawo, wypłacił te świadczenia i prawidłowo je rozliczył w poczet składek, terminowo i bez błędów opracował wnioski o emerytury i renty, rzetelnie wystawił zaświadczenia i zgłosił dane do celów ubezpieczeniowych. Kontrolę wykonywania zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych reguluje ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych.

 

KRUS – podczas kontroli urzędnicy sprawdzają prawo kontrolowanego do podlegania ubezpieczeniu KRUS oraz weryfikują czy ubezpieczeni faktycznie prowadzą działalność rolniczą. Funkcjonowanie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego reguluje ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników.

 

Urząd Skarbowy – przedmiotem kontroli jest sprawdzenie, czy przedsiębiorca wywiązuje się z obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego np. w przedmiocie zwrotu VAT, prawidłowego naliczania i opłacania podatku dochodowego oraz prawidłowego prowadzenia dokumentacji i ewidencji księgowej. Kontrola prowadzona odbywa się na zasadach określonych w   Ordynacji podatkowej.

 

Urząd Celno-Skarbowy – przeprowadza kontrolę celno-skarbową obejmującą przestrzeganie m.in. przepisów prawa podatkowego, prawa celnego oraz innych przepisów związanych z przywozem i wywozem towarów w obrocie między obszarem celnym Unii Europejskiej a państwami trzecimi, przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych, prawa dewizowego oraz warunków wykonywania działalności kantorowej. Kontrole celno-skarbowe skupiają się na zwalczaniu przestępczości ekonomicznej, likwidacji szarej strefy i minimalizacji wykroczeń i popełnianych nieprawidłowości. Podstawowym zadaniem prowadzonych kontroli jest wykrywanie i zwalczanie nieprawidłowości o szerokiej skali – oszustw podatkowych i celnych, wyłudzeń i innych przestępstw powodujących znaczny uszczerbek w budżecie państwa np. wyłudzenia VAT. Kontrolę celno-skarbową charakteryzuje brak właściwości terytorialnej. Oznacza to, że dany urząd może się jej podjąć na terenie całego kraju. W ramach kontroli celno-skarbowej uprawnienia funkcjonariuszy są dużo szersze niż to wynika z ogólnych zasad ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej są dodatkowo uprawnieni do wykonywania tzw. czynności operacyjno-rozpoznawczych. Kontrola celno-skarbowa prowadzona jest przez Urzędy Celno-Skarbowe na zasadach określonych w ustawie o Krajowej Administracji Skarbowej oraz w Ordynacji podatkowej.

 

Państwowa Inspekcja Sanitarna (Sanepid) – zajmuje się kontrolą przedsiębiorców prowadzących działalność związaną z życiem i zdrowiem klientów w tym sprawuje nadzór nad warunkami higieny środowiska, higieny pracy w zakładach pracy, higieny radiacyjnej, bezpieczeństwem żywności, żywienia i przedmiotów użytku higieniczno-sanitarnego. Sprawuje nadzór nad prawidłowością stosowania zasad systemu HACCP w zakładach objętych nadzorem Sanepidu. Szczegóły dotyczące zakresu i zasad działań podejmowanych przez Sanepid ujęte są w ustawie o Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz w ustawie o bezpieczeństwie żywności i żywienia,

 

Główny Inspektorat Weterynarii – przeprowadza weterynaryjną kontrolę graniczną oraz kontrolę weterynaryjną w handlu i wywozie zwierząt oraz produktów. Po za tym przeprowadza kontrolę wyrobów do diagnostyki in vitro stosowanych w medycynie weterynaryjnej, mającej na celu ustalenie, czy wprowadzone do obrotu lub używania wyroby znajdują się w wykazie wyrobów do diagnostyki in vitro stosowanych w medycynie weterynaryjnej oraz kontrolę działalności hodowcy, który utrzymuje zwierzęta przeznaczone do wykorzystania lub wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych. Szczegółowe informacje dotyczące kontroli przeprowadzanych przez Inspekcję weterynaryjną określa ustawa o Inspekcji Weterynaryjnej

Inspekcja Handlowa – zadania Inspekcji Handlowej wykonuje Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (organ wyższego stopnia) oraz wojewodowie przy pomocy Wojewódzkich Inspektorów Inspekcji Handlowej. Inspekcja Handlowa jest powołana do ochrony interesów i praw konsumentów oraz interesów gospodarczych państwa. Przeprowadza kontrolę legalności i rzetelności działań przedsiębiorców w zakresie produkcji, handlu i usług. Przeprowadzane kontrole dotyczą m.in. zgodności wyrobu z zasadniczymi i szczegółowymi wymaganiami, zgodności produktu z ogólnymi wymaganiami bezpieczeństwa oraz jakości produktów i usług. Szczegóły dotyczące zakresu i zasad działań podejmowanych przez PIH ujęte są w ustawie o Inspekcji Handlowej.

 

Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PEFRON) – jest funduszem celowym którego środki przeznaczane są na rehabilitację zawodową i społeczną osób niepełnosprawnych oraz ich zatrudnianie. Fundusz jest uprawniony do przeprowadzenia kontroli zasadności korzystania przez przedsiębiorców z ulg w dokonywaniu wpłat na rzecz PFRON. Kontroluje również uprawnienia przedsiębiorców otrzymujących dofinansowanie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych oraz refundację kosztów przystosowania, adaptacji i wyposażenia miejsc pracy osób niepełnosprawnych. Sprawdza czy przekazane środki zostały wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem. Szczegółowe informacje dotyczące działalności kontrolnej PEFRON zawarte są w ustawieo rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie trybu i sposobu przeprowadzania kontroli.

 

Organ udzielający koncesję – sprawdza, czy przedsiębiorca prowadzi działalność w zakresie udzielonej koncesji. Rodzaje działalność koncesjonowanej wymienione są w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej. Zalicza się do nich m. in. obrót paliwami, energią, ochronę osób i mienia, przewozy lotnicze, prowadzenie kasyn gry, wytwarzanie i obrót materiałami wybuchowymi i bronią, poszukiwanie i rozpoznawanie złóż, podziemne składowanie odpadów i dwutlenku węgla itd. Co do zasady koncesji udziela minister właściwy za względu na przedmiot działalności gospodarczej wymagającej uzyskania koncesji.

 

Organ prowadzący rejestr działalności regulowanej – sprawdza czy przedsiębiorca spełnia warunki wymagane do wykonywania określonej działalności regulowanej. Katalog działalności regulowanej wymagającej wpisu do rejestru zawiera m.in. usługi turystyczne, prowadzenie stacji kontroli podatków, usługi detektywistyczne, ośrodki szkolenia kierowców, działalność kantorową, działalność pocztową itd. Kwestie szczegółowe, takie jak warunki wykonywania danej działalności, organ prowadzący rejestr, sposób prowadzenia rejestru, określają przepisy ustaw regulujących daną działalność.

 

Straż Graniczna – sprawdza m.in. czy są przestrzegane przepisy dotyczące legalności wykonywania pracy przez cudzoziemców, prowadzenia przez nich działalności gospodarczej oraz powierzania im pracy. W tym zakresie współpracuje z PIP i z innymi organami administracji publicznej, a w szczególności z policją, Służbą Celną, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, urzędami kontroli skarbowej. Szczegóły zawarte są w ustawie o Straży Granicznej

 

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych – przeprowadza kontrolę zgodności przetwarzania danych z przepisami o ochronie danych osobowych. Podczas kontroli Inspektor zwraca szczególną uwagę na przesłanki legalności przetwarzania danych osobowych i danych szczególnie chronionych, zakres i cel przetwarzania danych, merytoryczną poprawność danych i ich adekwatność do celu przetwarzania, czy osoba której dane są przetwarzana został w sposób zrozumiały po tym poinformowana, czy dokonano zgłoszenia zbioru do rejestracji oraz bezpieczeństwo przetwarzania danych. Szczegółowe informacje dotyczące działalności kontrolnej GIODO zawarte są w ustawie o ochronie danych osobowych oraz w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie dokumentacji przetwarzania danych osobowych oraz warunków technicznych i organizacyjnych, jakim powinny odpowiadać urządzenia i systemy informatyczne służące do przetwarzania danych osobowych

 

Inspekcja Ochrony Środowiska – kontrola dotyczy przestrzegania przez przedsiębiorców przepisów o ochronie środowiska np. przestrzegania decyzji ustalających warunki korzystania ze środowiska, przestrzegania zakresu, częstotliwości i sposobu prowadzenia pomiarów wielkości emisji i jej wpływu na stan środowiska, eksploatacji instalacji i urządzeń chroniących środowisko przed zanieczyszczeniem, wykonywanie zadań określonych w przepisach o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów, przeciwdziałanie poważnym awariom oraz sprawowanie nadzoru nad usuwaniem ich skutków. Kontrola może dotyczyć również przestrzegania przepisów o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, przestrzegania przepisów o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej, postępowania z substancjami zubożającymi warstwę ozonową, przestrzegania przepisów o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, przestrzegania przepisów o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, przestrzegania przepisów o bateriach i akumulatorach oraz przestrzegania przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Kontrola może dotyczyć również wyrobów wprowadzonych do obrotu lub oddanych do użytku, podlegających ocenie zgodności w zakresie spełniania przez nie zasadniczych lub innych wymagań dotyczących ochrony środowiska. Zadania kontrolne Inspekcji Ochrony Środowiska określone zostały w dużej mierze uregulowane w ustawie o Inspekcji Ochrony Środowiska oraz ustawie Prawo ochrony środowiska

 

Państwowa Straż Pożarna – przeprowadza czynności kontrolno-rozpoznawcze w celu rozpoznawania zagrożeń oraz w celu realizacji nadzoru nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych. Czynności kontrolno-rozpoznawcze są przeprowadzane w zakresie: kontroli przestrzegania przepisów przeciwpożarowych, oceny zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej rozwiązań technicznych zastosowanych w obiekcie budowlanym, oceny zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym, ustalania spełnienia wymogów bezpieczeństwa w zakładzie stwarzającym zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej, rozpoznawania możliwości i warunków prowadzenia działań ratowniczych przez jednostki ochrony przeciwpożarowej, rozpoznawania innych miejscowych zagrożeń, wstępnego ustalania nieprawidłowości, które przyczyniły się do powstania pożaru oraz okoliczności jego rozprzestrzenienia się oraz zbierania informacji niezbędnych do wykonania analizy poważnej awarii przemysłowej i formułowania zaleceń dla prowadzącego zakład. Szczegółowe informacje dotyczące działalności kontrolnej Państwowej Straży Pożarnej zawarte są w ustawie o Państwowej Straży Pożarnej.

 

Dodatkowe informacje

Od 2017 roku obowiązują nowe przepisy dotyczące kontroli. Ich celem jest m.in. zmniejszenie uciązliwości. Poniżej znajdziesz iformacje na temat majważniejszych zmian.

  • Kontrola skarbowa nie może podważać ustaleń wcześniejszej kontroli

Jeżeli przy rozliczeniach VAT zastosowałeś np. obniżoną stawkę podatku dla danego produktu, a kontrola skarbowa w Twojej firmie wykaże, że zrobiłeś to prawidłowo, to ewentualna późniejsza kontrola, do czasu zmiany interpretacji prawa, nie będzie mogła podważyć wcześniejszych ustaleń.

  • Jedna kontrola w jednej sprawie

Zgodnie z nowymi przepisami ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, urząd nie może kilkukrotnie kontrolować Twojej firmy w tej samej sprawie. Od tej zasady będą wyjątki np., gdy zachodzi podejrzenie o popełnienie przestępstwa.

  • Szczegółowe procedury kontroli „krok po kroku" publikowane w internecie

Niezależnie od tego, jaki urząd będzie kontrolował Twoją firmę, informacje dotyczące procedury kontrolnej będziesz mógł znaleźć w internecie. Organy kontrolne będą miały obowiązek umieszczać szczegółowe informacje „krok po kroku" o procedurach kontroli na swoich stronach internetowych.

  • Skarga na przewlekłość kontroli

Jeśli kontrola w Twojej firmie będzie się przeciągać, możesz złożyć skargę do sądu na postanowienie organu kontroli przedłużające czas trwania kontroli.

  • Wspólne kontrole kilku urzędów - za Twoją zgodą

Jeśli chcesz uniknąć długotrwałego ciągu kontroli różnych urzędów, za Twoją zgodą możliwe będą wspólne kontrole różnych organów – jeśli dotyczą tej samej sprawy

Share Print