Odwrócony VAT w budowlance - przykłady

Jeśli działasz w branży budowlanej i obowiązują Cię przepisy dotyczące odwrotnego obciążenia w usługach budowlanych, poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęściej pojawiające się problemy związane z wystawianiem faktur i rozliczaniem podatku w ramach odwrotnego obciążenia.

Szczegółowe informacje na temat odwrotnego obciążenia przy usługach budowlanych oraz więcej przykładów znajdziesz w materiale Ministerstwa Finansów.

Przykład 1.

Inwestor, będący jednocześnie głównym wykonawcą, zleca część robót do wykonania innym przedsiębiorcom i odbiera od nich faktury z wykazanym na nich podatkiem VAT. Wszystkie podmioty są podatnikami VAT czynnymi.  Czy to prawidłowe?

Tak. Do stosowania mechanizmu odwróconego obciążenia przy usługach budowlanych, wykonywanie tych świadczeń powinno odbywać się w relacji: podwykonawca – główny wykonawca. Aby uznać, że w realizacji inwestycji budowlanej uczestniczy podwykonawca, muszą wystąpić dwa rodzaje zleceń:

  • pierwotne zlecenie udzielone wykonawcy oraz
  • zlecenie udzielone przez tego wykonawcę na rzecz kolejnego podmiotu, który pełni właśnie funkcję podwykonawcy (a także kolejne zlecenia).

W opisanej sytuacji wystąpi tylko jeden rodzaj zlecenia, tj. zlecenie przez inwestora będącego głównym wykonawcą wykonania prac budowlanych udzielone innemu podmiotowi, czyli wykonawcy. Podmiot świadczący na rzecz inwestora będącego jednocześnie głównym wykonawcą usługi wymienione w załączniku nr 14 do ustawy o VAT (czyli objęte odwrotnym obciążeniem) nie działa jako podwykonawca. W tym przypadku mechanizm odwróconego obciążenia nie ma zastosowania i a co za tym idzie, faktury wystawiane na rzecz tego inwestora powinny zawierać podatek VAT (zasady ogólne).

Przykład 2.

Przedsiębiorca (podatnik VAT czynny), który przy realizacji inwestycji był generalnym wykonawcą, po zakończeniu inwestycji i odbiorze robót przez inwestora zaczął świadczyć usługi budowlane (wymienione w załączniku nr 14 do ustawy o VAT) w okresie gwarancyjnym przewidzianym umową pomiędzy inwestorem a głównym wykonawcą. Usługi wykonywane są za pośrednictwem podmiotów trzecich (podatników VAT czynnych). Czy przedsiębiorca ten jest zobowiązany do rozliczenia VAT przy zastosowaniu mechanizmu odwróconego obciążenia?

Tak. Przepisy dotyczące VAT nie różnicują zasad opodatkowania w zależności od tego, czy usługi budowlane są realizowane w trakcie fazy wykonawczej inwestycji, czy też w okresie gwarancji (jednocześnie opodatkowaniu podlega odpłatne świadczenie usług). Jeśli roboty budowlane wykonywane są na zlecenie generalnego wykonawcy przez podmiot trzeci na podstawie gwarancji, którą główny wykonawca udzielił inwestorowi, stosuje się mechanizm odwrotnego obciążenia. Podmioty, którym generalny wykonawca zlecił odpłatnie wykonanie określonych robót budowlanych występują w charakterze podwykonawców. Do rozliczenia podatku od tych transakcji zobowiązany jest więc generalny wykonawca. Jednocześnie, jeżeli w związku z udzielonymi przez głównego wykonawcę inwestorowi gwarancjami, główny wykonawca nie pobiera od inwestora wynagrodzenia z tytułu wykonanych prac, to nie podlegają one w ogóle opodatkowaniu (w przypadku odpłatności rozliczane byłyby na zasadach ogólnych – na tym etapie mechanizm odwrotnego obciążenia nie będzie miał zastosowania).

Przykład 3.

Uczestnik konsorcjum wykonuje usługi i fakturuje je na lidera konsorcjum. Ten z kolei rozlicza się z całości wykonanych robót ze zleceniodawcą (inwestorem). Jak powinny być opodatkowane te usługi (jeśli podpadają pod odwrotne obciążenie)? Czy uczestnik konsorcjum pełni tu rolę podwykonawcy, który zobowiązany jest zastosować mechanizm odwrotnego obciążenia, a lider, dokonując dalszej dostawy usług budowlanych na rzecz zleceniodawcy (inwestora), zobowiązany jest zastosować ogólne zasady rozliczenia podatku VAT? Dodać należy, że wszystkie podmioty są podatnikami VAT czynnymi.

Konsorcjum nie jest podatnikiem – podatnikami są poszczególne podmioty wchodzące w skład konsorcjum. W tym przypadku trzeba ustalić, jakie funkcję pełnią poszczególne podmioty w opisanej sytuacji.  Zleceniodawca pełni tu funkcję inwestora, lider konsorcjum pełni funkcję wykonawcy (generalnego wykonawcy), a uczestnik konsorcjum pełni funkcję podwykonawcy.  Lider nabywa usługi od uczestnika konsorcjum, a następnie dokonuje ich odsprzedaży wraz z usługami świadczonymi przez niego samodzielnie na rzecz zleceniodawcy (inwestora). Zatem obowiązek rozliczenia VAT z tytułu usług wykonanych przez uczestnika konsorcjum (czyli tutaj podwykonawcy) będzie ciążył na liderze konsorcjum (generalnym wykonawcy). Zastosowanie będzie miał tu mechanizm odwrotnego obciążenia. Natomiast lider konsorcjum, świadcząc usługi budowlane na rzecz zleceniodawcy (inwestora), zobowiązany jest zastosować zasady ogólne (w tym przypadku podmiot ten nie występuje jako podwykonawca). Warto jednak dodać, że w praktyce występują różne modele konsorcjów. Z postanowień konkretnej umowy konsorcjum wynika sposób jego organizacji i rozliczeń pomiędzy jego członkami a inwestorem, jak również zakres usług świadczonych przez poszczególnych członków konsorcjum.

Przykład 4.

Spółki wykonujące usługi budowalne (wymienione w załączniku nr 14 do ustawy o VAT) współpracują ze sobą, podzlecając sobie wzajemnie część usług wykonywanych w ramach kontraktów należących do ich głównej działalności. Czy należy tu stosować odwrotne obciążenie?

Tak. Przy założeniu, że spółki występują w „swoich" kontraktach na realizację inwestycji jako generalni wykonawcy (nie są jednocześnie inwestorami) lub też jako podwykonawcy generalnego wykonawcy, każda ze spółek współpracujących, otrzymując zlecenie, występuje w roli podwykonawcy Zgodnie z definicją, podwykonawca to firma lub osoba wykonująca pracę na zlecenie głównego wykonawcy", przy czym kolejny podwykonawca zlecający jest – w stosunku do swojego podwykonawcy – głównym wykonawcą swojego zakresu prac.

Przykład 5.

Firma A refakturuje usługi (zlecone firmie B i wymienione w załączniku nr 14 do ustawy o VAT) wykonane przez firmę B bezpośrednio na rzecz firmy C (inwestora). Wszystkie podmioty są podatnikami VAT czynnymi. W jaki sposób należy rozliczyć podatek VAT?

W przypadku, gdy podatnik, działając we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej, bierze udział w świadczeniu usług, przyjmuje się, że ten podatnik sam otrzymał i wyświadczył te usługi. W opisanym przypadku należy przyjąć, ze firma A sama wyświadczyła usługi budowlane, a skoro firma B występuje w tym łańcuchu w charakterze podwykonawcy (świadczy usługi na zlecenie firmy A), to właśnie firma A występuje jako generalny wykonawca świadczenia. Transakcja dokonana pomiędzy B na rzecz A powinna zatem być rozliczona w reżimie odwróconego obciążenia, zaś transakcja pomiędzy A i C – przy zastosowaniu zasad ogólnych.

Przykład 6.

Spółka A (podwykonawca) świadczy usługi budowlane na rzecz spółki B (głównego wykonawcy). Usługi są następnie refakturowane na spółkę C (inwestora). Wszystkie zaangażowane podmioty, podpisały umowę trójstronną, na skutek której spółka B została wyłączona z realizacji tej inwestycji, a spółka A świadczy usługi budowlane (wymienione w załączniku 14 do ustawy o VAT) bezpośrednio na rzecz spółki C. Wszystkie Spółki są podatnikami VAT czynnymi. Czy usługi spółki A po zawarciu umowy będą rozliczane zgodnie z mechanizmem odwrotnego obciążenia?

Nie. Od dnia wejścia w życie trójstronnej umowy, gdy spółka A straci status podwykonawcy i stanie się wykonawcą, wykonywane przez nią usługi na rzecz inwestora powinny być rozliczane przy zastosowaniu zasad ogólnych.

Przykład 7.

Spółkę A wynajęła spółce B (obie są podatnikami VAT czynnymi) koparkę wraz z operatorem w celu wykonania wykopu pod fundament budynku. Roboty wykonywane są zgodnie z projektem budowlanym dla inwestora. Czy spółka B powinna rozliczyć podatek od tej transakcji stosując odwrócone obciążenie?

Tak. W opisanym przypadku spółka A jest podwykonawcą (usługi świadczy na rzecz firmy niebędącej inwestorem) i świadczy usługi wymienione w Załączniku nr 14 ustawy o VAT)

Zobacz więcej na stronach Ministerstwa Finansów.

Share Print