Serwis informacyjno-usługowy dla przedsiębiorcy

Zasady wolnej konkurencji na rynku

W Polsce (i całej UE) obowiązują ścisłe przepisy dotyczące ochrony wolnej konkurencji. Zgodnie nimi niektóre praktyki są zakazane.

Przedsiębiorcy, które łamią przepisy, mogą zostać ukarani grzywną w wysokości sięgającej nawet 10 proc. swoich rocznych obrotów.

Do zasad tych muszą stosować się nie tylko przedsiębiorstwa, lecz także wszystkie organizacje prowadzące działalność gospodarczą (takie jak stowarzyszenia handlowe, zrzeszenia branżowe itp.).

Kontakty i porozumienia niezgodne z prawem

Tego rodzaju porozumienia nazywamy kartelami. Są one zabronione, ponieważ ograniczają konkurencję. Mogą przybierać różne formy i nie muszą być oficjalnie zatwierdzone przez przedsiębiorstwa będące stronami takiego porozumienia. Najczęstsze przykłady praktyk kartelowych to:

  • ustalanie cen
  • podział rynku
  • porozumienia w sprawie podziału klientów
  • porozumienia w sprawie ograniczania wielkości produkcji
  • porozumienia dystrybucyjne między dostawcami a sprzedawcami, na podstawie których ceny oferowane klientom narzuca dostawca.

Wszelkie uzgodnienia lub wymiana informacji pomiędzy tobą a twoimi konkurentami, które zmniejszają strategiczną niepewność firmy na rynku (związaną z kosztami produkcji, wysokością obrotu, mocą produkcyjną, planami marketingowymi itp.) można uznać za szkodliwe dla konkurencji.

Nawet jednostronne ujawnianie tego rodzaju informacji strategicznych pocztą elektroniczną, telefonicznie lub podczas spotkań może zostać uznane za naruszenie tej zasady.

Aby postępować zgodnie z przepisami:

  • nie ustalaj cen ani innych warunków wymiany handlowej
  • nie ograniczaj produkcji
  • nie dziel rynków
  • nie przekazuj strategicznych informacji dotyczących swojej firmy.

Niektóre porozumienia nie są zakazane, jeśli można je uzasadnić jako korzystne z punktu widzenia konsumentów i całej gospodarki. Przykładem tego są np. porozumienia dotyczące badań naukowych i rozwoju oraz transferu technologii.

Nadużywanie pozycji dominującej

Jeśli twoja firma ma duży udział w rynku, to posiada na tym rynku pozycję dominującą i musi zwrócić szczególną uwagę na to, by:

  • nie stosować wygórowanych cen, co byłoby nadużywaniem swojej pozycji w stosunku do klientów
  • nie stosować nierealistycznie niskich cen, co mogłoby służyć wyparciu konkurentów z rynku
  • nie dyskryminować klientów
  • nie wymuszać na kontrahentach określonych warunków handlowych.

Zgłaszanie zamiaru koncentracji (połączenia)

Firmy, których roczny obrót przekroczył 50 mln euro, muszą informować UOKiK o zamiarze koncentracji.

Jak zgłosić zachowanie niezgodne z zasadami konkurencji?

Jeśli spotkasz się z praktykami handlowymi, które mogą ograniczać konkurencję, możesz o tym powiadomić Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Jeśli podejrzewasz, że twoja firma uczestniczy w kartelu lub w innych działaniach ograniczających konkurencję, pamiętaj o tym, że pierwsze przedsiębiorstwo, które przedstawi dowody na istnienie kartelu, może otrzymać całkowite zwolnienie z kar!

Roszczenia o odszkodowanie

Możesz złożyć wniosek o odszkodowanie, jeśli jesteś w stanie udowodnić, że Twoja firma zapłaciła za dużo lub utraciła dochody z powodu działalności kartelu lub nadużycia pozycji dominującej na rynku. Istnieje prawne domniemanie, że działalność karteli powoduje szkody.

Ile masz czasu na złożenie wniosku?

Masz 5 lat (od momentu, kiedy dowiedziałeś się o naruszeniu) na złożenie wniosku o odszkodowanie lub rok od wydania przez organ ds. konkurencji decyzji kończącej postępowanie w tej sprawie (w niektórych przypadkach kraje członkowskie dopuszczają okres dłuższy niż rok).

Nawet jeśli nie jesteś bezpośrednim klientem przedsiębiorstwa, które popełniło naruszenie, możesz ubiegać się o odszkodowanie za wszelkie nadmierne obciążenia, które przerzucił na ciebie bezpośredni klient tego przedsiębiorstwa, np. dystrybutor towarów będących przedmiotem kartelu.

Chociaż musisz wykazać zakres szkody poniesionej w wyniku przerzucenia obciążeń, prawne domniemanie przerzucenia nadmiernego obciążenia chroni twoje interesy.

Przykładem przerzucania nadmiernych obciążeń może być przeniesienie strat na inne podmioty: przedsiębiorstwo dokonuje wpłaty, a następnie domaga się zwrotu – przedsiębiorstwo przerzuca je jako zobowiązanie na swoich klientów.

W Polsce przestrzeganiem przepisów o konkurencji zajmuje się UOKiK. Na stronie urzędu znajdziesz szczegółowe wyjaśnienia dotyczące przepisów i zasad postępowania urzędu w przypadku podejrzenia o naruszenie przepisów konkurencji.

Co jest nieuczciwą konkurencją

Niezależnie od tego czy prowadzisz działalność jako osoba fizyczna, osoba prawna, spółka osobowa, to musisz stosować zasady fairplay w biznesie – czyli m.in. przestrzegać zasad uczciwej konkurencji. Nie ma również znaczenia branża w jakiej działasz, czy jest to produkcja przemysłowa, rolnicza, handel, budownictwo czy usługi.

Nieuczciwa konkurencja to działanie przedsiębiorcy sprzeczne z prawem, dobrymi obyczajami, które zagraża lub narusza interesy innego przedsiębiorcy albo klienta. 

Czyny nieuczciwej konkurencji

Oznaczenie przedsiębiorstwa wprowadzające w błąd

Nie wolno w taki sposób oznaczyć firmy, która wprowadzi klienta w błąd jaka to jest firma (można łatwo ją pomylić z inną), używając np. nazwy, godła, skrótu literowego, symbolu.

Wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług

Nie wolno oznaczać towarów i usług w taki sposób, który wprowadzi w błąd klienta co do jego m.in. oznaczenia geograficznego, pochodzenia, cech, składników, ilości, jakości, nie wolno używać zwrotów „typ”, „rodzaj”, „metoda”.

Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa

Nie wolno przekazywać, ujawniać, wykorzystywać, nabywać od nieuprawnionej osoby cudzych informacji należących do innego przedsiębiorstwa.  

Nakłanianie do niewykonania umowy lub obowiązków pracowniczych

Dotyczy to pracownika, klienta a celem jest uzyskanie korzyści np. majątkowych albo szkodzenie innemu przedsiębiorcy.

Naśladownictwo produktów

Nie wolno kopiować zewnętrznej postaci innego produktu. Można wykonać podobny produkt ze względu na cechy funkcjonalne lub użyteczne np. butelka plastikowa przeźroczysta.   

Rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji

Nie wolno rozpowszechniać żadnych informacji nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd na temat swojej lub innej firmy, w celu uzyskania korzyści np. o sytuacji gospodarczej lub prawnej. Dotyczy to również przekazywania przez wierzyciela nieprawdziwych informacji do biura informacji gospodarczej.

Utrudnianie dostępu do rynku

Nie wolno prowadzić takiej działalności, która utrudni innym firmom dostęp do rynku np. ceny dumpingowe, pobieranie opłat za przyjęcie towaru do sklepu, różna marża handlowa dla różnych firm albo sprzedaż po cenie nieuwzgledniającej marży (dotyczy sklepów powyżej 400 m 2). Nie dotyczy to jednak tzw. wyprzedaży posezonowej.

Przekupstwo osoby pełniącej funkcję publiczną

Zabronione jest przekupstwo urzędników lub innej osoby pełniącej funkcję publiczna w celu uzyskania korzyści.

Kradzież sygnału telewizyjnego

Nie wolno korzystać, rozpowszechniać i rozprowadzać programów telewizyjnych i radiowych, bez posiadanej zgody.

Nieuczciwa reklama

Zabroniona jest reklama:

  • sprzeczna z przepisami prawa, dobrymi obyczajami lub uchybiająca godności człowieka
  • wprowadzająca klienta w błąd, gdy może to wpłynąć na jego decyzję o zakupie towaru
  • wywołująca lęk, wykorzystująca przesądy czy łatwowierność dzieci
  • ukryta czyli sprawiająca wrażenie neutralnej informacji
  • istotnie ingerująca w prywatność, np. uciążliwe nagabywanie w miejscach publicznych
  • porównawcza, jeśli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami (jest możliwa gdy zostaną spełnione specjalne warunki  rzetelności i obiektywizmu).

Dotyczy to także agencji reklamowej albo innego przedsiębiorcy, który reklamę opracował.

Promocja

Zabronione jest przyznawanie klientom nieodpłatnej premii, które stanowią towary lub usługi inne od głównego produkty, nie dotyczy to np. próbek towaru i innych niewielkiej wartości rzeczy. 

System sprzedaży lawinowej

Nie wolno składać nabywcom produktów obietnicy, że w zamian za nakłonienie innych osób do zakupu otrzyma korzyści majątkowe (są ściśle określone zasady, kiedy taka sprzedaż jest dozwolona). 

Sprzedaż w sklepach dyskontowych pod własną marką (powyżej 20%)

Dyskonty nie mogą sprzedawać towarów pod swoją marką towarów powyżej 20% wartości obrotów.

Co grozi za prowadzenie nieuczciwej konkurencji?

Jeżeli dopuścisz się czynów z zakresu nieuczciwej konkurencji albo chociażby interesy innego przedsiębiorcy zostaną zagrożone, to grożą ci konsekwencje zarówno cywilne (pozwy sądowe), finansowe (odszkodowania), ale także karne (odpowiedzialności karna nawet do 8 lat pozbawienia wolności). I oczywiście zaniechanie takiej działalności.  
Uwaga! Nie stanowi czynu nieuczciwej konkurencji m.in.:

  • wyprzedaż posezonowa, dwa razy w roku na koniec sezonu letniego i zimowego, trwająca każdorazowo nie dłużej niż miesiąc
  • wyprzedaż ze względu na upływający termin przydatności towarów do spożycia lub upływającą datę minimalnej trwałości
  • likwidacja obiektu handlowego, jeżeli sprzedaż trwa nie dłużej niż 3 miesiące od dnia podania do publicznej wiadomości informacji o likwidacji, a w przypadku likwidacji wszystkich obiektów handlowych przedsiębiorcy w związku z zaprzestaniem przez niego działalności handlowej – nie dłużej niż rok.

Zakaz nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej w branży rolno-spożywczej

Dostarczasz dużym firmom produkty rolno-spożywcze? Prowadzisz firmę, która handluje tego rodzaju produktami? W Polsce obowiązują przepisy, które mają przeciwdziałać nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi. Chodzi o sytuację w której większy podmiot wykorzystuje swoją pozycję w kontaktach ze słabszym partnerem np. wydłużając terminy płatności albo narzucając niewłaściwe warunki współpracy. Przedsiębiorcy, którzy uważają, że ich partnerzy wykorzystują swoją pozycję w relacjach biznesowych, mogą zgłosić to do Urzędu Ochrony Konsumentów i Konkurencji (UOKiK).

Nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej w szczególności może polegać na:

  • nieuzasadnionym rozwiązaniu lub groźbie rozwiązania umowy
  • przyznaniu wyłącznie jednej stronie uprawnienia do rozwiązania odstąpienia lub wypowiedzenia umowy
  • uzależnianiu zawarcia lub kontynuowania umowy od przyjęcia lub spełnienia przez jedną ze stron innego świadczenia, które nie ma z nią związku
  • nieuzasadnionym wydłużaniu terminów płatności.

Co ważne, przewaga kontraktową może dotyczyć zarówno odbiorcy, jak i dostawcy (który np. działa na dużą skalę i jest jedynym wytwórcą danego produktu na określonym obszarze, a nabywca nie może kupić tego towaru od innego dostawcy).

Przepisy dotyczą środków spożywczych, czyli jakichkolwiek substancji lub produktów przeznaczonych do spożycia przez ludzi. Mogą to być produkty:

  • przetworzone (np. konserwy, dżemy, wędliny, cukier)
  • częściowo przetworzone (np. surowe produkty powstające w wyniku uboju i rozbioru zwierząt, w tym półtusze wieprzowe)
  • nieprzetworzone (np. świeże warzywa, owoce, mięso).

Przepisy dotyczą jedynie podmiotów z rynku rolno-spożywczego (np. dostawców i sieci handlowych, dostawców art. spożywczych i sieci restauracji).

Nie obejmują jednak dostaw bezpośrednich, czyli produkcji małych ilości surowców do konsumenta lub zaopatrującego go lokalnego zakładu detalicznego (np. sprzedaży przez rolnika małej ilości płodów rolnych na targu).

Pozostali przedsiębiorcy, którzy czują się poszkodowani działaniami swoich kontrahentów, mogą wnieść sprawę do sądu cywilnego na podstawie przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Kiedy można zgłosić sprawę do UOKiK?

Konieczny warunek podjęcia interwencji przez urząd polega na tym, że łączna wartość obrotów między dostawcą a odbiorcą w którymkolwiek z 2 lat poprzedzających rok wszczęcia postępowania musiała przekroczyć 50 tys. zł oraz obrót nabywcy lub dostawcy, który stosuje praktykę, w roku poprzedzającym rok wszczęcia postępowania przekroczył 100 mln zł.

Zobacz:

Czy ta strona była przydatna?