Serwis informacyjno-usługowy dla przedsiębiorcy

VAT w handlu zagranicznym

VAT w imporcie, eksporcie oraz transakcjach wewnątrzwspólnotowych

Jeśli zamierzasz sprzedawać lub kupować towary lub usługi za granicą, nawet jeśli nie jesteś czynnym podatnikiem podatku VAT, powinieneś zapoznać się z kwestiami VAT w handlu zagranicznym. Opodatkowanie transakcji z zagranicznymi kontrahentami polegającymi na dostawie lub zakupie towarów i usług czy też na świadczeniu na ich rzecz usług podlega w zupełnie innym zasadom opodatkowania niż w przypadku transakcji krajowych. Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, w związku z funkcjonowaniem na obszarze Unii Europejskiej jednolitego rynku, terminy „eksport” i „import” dotyczą zasadniczo transakcji z kontrahentami spoza obszaru Unii Europejskiej. Natomiast transakcje z kontrahentami mającymi swoją siedzibę w innym niż Polska kraju Unii Europejskiej, przepisy ustawy o VAT, określają jako wewnątrzwspólnotową dostawę towarów (WDT), wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów (WNT), a świadczenia usług - analogicznie - jako wewnątrzwspólnotowe świadczeniu usług.

Co to jest eksport oraz import towarów i usług

Eksportem towarów, zgodnie z przepisami ustawy o VAT, jest dostawa towarów z terytorium Polski poza terytorium Unii Europejskiej. Eksport może być realizowany bezpośrednio przez dostawcę lub na jego rzecz (tzw. eksport bezpośredni) lub przez nabywcę mającego siedzibę poza terytorium Polski lub też na jego rzecz (tzw. eksport pośredni). Aby mówić o eksporcie, wywóz towarów poza terytorium Unii Europejskiej musi być potwierdzony przez urząd celny określony w przepisach celnych.

Przykład

Spółka z o.o. Alfa – producent galanterii odzieżowej wysyła do odbiorcy – firmy handlowej - mającej siedzibę w Stanach Zjednoczonych kapelusze i szaliki damskie. Spółka Alfa nadała dostawę frachtem drogą morską, urząd celny w Gdyni potwierdził wywóz towarów. Jest to wysyłka poza terytorium Unii Europejskiej, zrealizowana przez dostawcę, czyli eksport bezpośredni. 

Eksport usług oznacza usługi, dla których miejscem świadczenia jest terytorium państwa poza Unią Europejską. Wówczas miejscem opodatkowania usługi jest terytorium tego państwa. Zobowiązanym do rozliczenia VAT jest wówczas zagraniczny nabywca tej usługi w państwie – miejscu świadczenia usługi. Dla polskiego usługodawcy jest ona wówczas czynnością niepodlegającą opodatkowaniu. Z punktu widzenia rozliczenia VAT istotne jest więc ustalenie „miejsca świadczenia usługi”.

    Importem towarów jest ich przywóz z terytorium państwa poza Unią Europejską na terytorium Polski. Ustawa o VAT definiuje towary jako wszystkie rzeczy ruchome oraz wszelkie postacie energii, budynki i budowle lub ich części, będące przedmiotem czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, które są wymienione w klasyfikacjach wydanych na podstawie przepisów o statystyce publicznej, a także grunty.

    Import towarów do Polski podlega w zasadzie opodatkowaniu VAT w Polsce.

    Import usług ma miejsce wtedy, gdy:

    • dostawcą usługi jest podmiot, który nie posiada w Polsce siedziby działalności gospodarczej oraz stałego miejsca prowadzenia działalności
    • odbiorcą usługi (usługobiorcą) jest przedsiębiorca, który posiada siedzibę działalności gospodarczej lub też stałe miejsce jej prowadzenia na terytorium Polski.

    Import usług spoza Unii Europejskiej, podobnie jak z krajów Unii Europejskiej, podlega opodatkowaniu w Polsce podatkiem VAT, przy czym  do rozpoznania obowiązku podatkowego VAT i rozliczenia VAT z tytułu importu usług zobowiązany jest usługobiorca, a więc polski przedsiębiorca. 

    Identycznie, jak w przypadku eksportu usług, kwestia opodatkowania podatkiem VAT importu usług zależy od określenia miejsca świadczenia usługi. Jest ono zależne od rodzaju usługi, nabywcy usługi oraz spełnienia dodatkowych warunków. Od tego zależeć będzie, czy dana usługa w ogóle będzie uznana za import i będzie podlegała opodatkowaniu VAT w Polsce. Ogólną zasadą jest, że miejscem świadczenia usługi jest miejsce, w którym podatnik będący usługobiorcą (nabywcą usługi) posiada siedzibę działalności gospodarczej.

    Przykład

    Jan Kowalski prowadzący działalność gospodarcza w branży produkcji odzieży, zarejestrowaną w Polsce i z siedzibą w Polsce zamówił w konsultingowej firmie na Ukrainie opracowanie dotyczące rynku odzieży na Ukrainie. Po wykonaniu usługi Jan Kowalski będzie zobowiązany do rozliczenia podatku VAT w Polsce jako import usług. Miejscem świadczenia usługi była Polska, gdyż w Polsce usługobiorca (tj. p. Jan Kowalski) posiada siedzibę działalności gospodarczej, zaś usługa była świadczona przez podmiot nie posiadający w Polsce siedziby działalności gospodarczej oraz stałego miejsca prowadzenia działalności. W związku z powyższym mamy do czynienia z importem usług.

    Ustalenie miejsca świadczenia usługi

    Miejsce świadczenia usługi zgodnie z przepisami ustawy o VAT nie zawsze jest tożsame z miejscem jej faktycznego wykonania. Wskazane przepisami ustawy o VAT miejsce świadczenia usługi, jest zależne od rodzaju usługi, nabywcy usługi oraz spełnienia dodatkowych warunków.

    Ważne! Nie zawsze miejscem świadczenia usługi w rozumieniu ustawy o VAT będzie miejsce jej faktycznego wykonania.

    Ogólne zasady ustalania miejsca świadczenia usług (zgodnie z ustawą o VAT) przyjmują, że miejscem świadczenia usług jest miejsce, w którym podatnik będący usługobiorcą (nabywcą usługi) posiada siedzibę działalności gospodarczej. Nie ma zatem znaczenia, gdzie znajduje się sprzedawca w momencie świadczenia usługi. Jednocześnie zasada uszczegółowiająca wskazuje, że gdy usługi są świadczone dla stałego miejsca prowadzenia działalności podatnika, które znajduje się w innym miejscu niż jego siedziba działalności gospodarczej, miejscem świadczenia tych usług jest to stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej.

    Przykład

    Jan Kowalski prowadząc w Polsce działalność gospodarczą w zakresie badań rynku i doradztwa gospodarczego wykonał na rzecz firmy zarejestrowanej w USA badania rynku produkcji samochodów w Polsce. W związku tym, że usługobiorcą  jest podmiot mający swoją siedzibę w USA, w tym przypadku miejscem świadczenia usługi są USA. Mamy więc tutaj do czynienia z eksportem usługi i usługa ta nie będzie w Polsce podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT.

    Od wyżej wymienionej zasady określania miejsca świadczenia usług występują liczne wyjątki (określone w art. 28c do art. 28o ustawy o VAT), które dotyczą w szczególności:

    1. Usług związanych z nieruchomościami,  w tym usługi świadczone przez rzeczoznawców, pośredników w obrocie nieruchomościami, usług zakwaterowania (np. w hotelach, czy w ośrodkach wczasowych), usług przygotowywania i koordynowania prac budowlanych takich jak usługi architektów i nadzoru budowlanego – w tym przypadku miejscem świadczenia usług jest miejsce położenia nieruchomości.
    2. Usług transportu pasażerów – w tym przypadku miejscem świadczenia usług jest miejsce, gdzie odbywa się transport, z uwzględnieniem pokonanych odległości.
    3. Usług transportu towaru na rzecz przedsiębiorcy polskiego (tj. posiadającego w Polsce siedzibę działalności gospodarczej lub stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, a w przypadku braku takiej siedziby działalności lub stałego miejsca prowadzenia działalności, posiadającego na terytorium Polski stałe miejsce zamieszkania albo zwykłe miejsce pobytu) jeżeli transport jest ten jest wykonywany w całości poza terytorium Unii Europejskiej - w tym przypadku miejscem świadczenia usług jest terytorium znajdujące się poza Unią Europejską.
    4. Usług wstępu na imprezy kulturalne, artystyczne, sportowe, naukowe, edukacyjne, rozrywkowe lub podobne, takie jak targi i wystawy, oraz usług pomocniczych związanych z usługami wstępu na te imprezy - w tym przypadku miejscem świadczenia usług, jest miejsce w którym te imprezy faktycznie się odbywają.
    5. Usług w dziedzinie kultury, sztuki, sportu, nauki, edukacji, rozrywki oraz podobnych usług, takich jak targi i wystawy, oraz usług pomocniczych do tych usług,  w tym usług świadczonych przez organizatorów usług w w/w dziedzinach na rzecz podmiotów niebędących podatnikami - w tym przypadku miejscem świadczenia usług, jest miejsce w którym ta działalność jest faktycznie wykonywana.
    6. Usług restauracyjnych i cateringowych – w tym przypadku miejscem świadczenia usług, jest miejsce, w którym usługi te są faktycznie wykonywane.
    7. Usług krótkoterminowego wynajmu środków transportu  (tj. nieprzerwanie przez okres do 30 dni, a w przypadku jednostek pływających przez okres do 90 dni) ­ - w tym przypadku miejscem świadczenia usług, jest miejsce, w którym te środki transportu są oddawane do dyspozycji usługobiorcy.
    8. Usług turystycznych  - miejscem świadczenia usług jest miejsce, gdzie usługodawca posiada siedzibę działalności gospodarczej, stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, a gdy ich nie posiada miejsce w którym posiada on stałe miejsce zamieszkania lub zwykłe miejsce pobytu.

    Przykład

    Jan Kowalski prowadzi działalność gospodarczą polegającą na szkoleniach językowych. W Polsce zorganizował szkolenie dla pracowników z przedsiębiorstwa mającego siedzibę na Ukrainie z podstaw komunikowania się w języku polskim. W tym przypadku miejscem świadczenia usługi będzie Polska (dla usług edukacyjnych miejscem świadczenia usługi jest miejsce jej faktycznego wykonania). Z tego względu usługa ta będzie podlegała opodatkowaniu VAT w Polsce.

    Przykład

    Jan Kowalski zakupił usługę wynajmu powierzchni wystawienniczej na targach Kazbuild w Kazachstanie. W takim przypadku jest to  usługa dotycząca nieruchomości, stąd jej miejscem świadczenia jest Kazachstan. W związku z powyższym usługa ta nie będzie rozliczona w Polsce jako import usług i w konsekwencji nie będzie opodatkowana podatkiem VAT w Polsce.

    Przepisy inaczej określają miejsce świadczenia usług na rzecz osób prywatnych. W takim przypadku jest nim siedziba usługodawcy. Odwrotnie więc niż przy usługach na rzecz firm. Jednak i w tym przypadku występują wyjątki dotyczące:

    • usług pośrednictwa
    • usług związanych z nieruchomościami
    • usług transportu towarów i pasażerów
    • usług wstępu na imprezy kulturalne, artystyczne, sportowe, naukowe, edukacyjne, rozrywkowe lub podobne, takie jak targi i wystawy, oraz usługi pomocnicze związane z usługami wstępu na te imprezy
    • usług elektronicznych
    • usług telekomunikacyjnych i nadawczych
    • usług turystyki

    Co to jest wewnątrzwspólnotowa dostawa i wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów

    W związku z członkostwem Polski w Unii Europejskiej, transakcje handlowe z partnerami z innych krajów należących do Unii Europejskiej nie stanowią eksportu czy importu, lecz „wewnątrzwspólnotową dostawę towarów” (WDT) i „wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów” (WNT). W przypadku usług mówimy o wewnątrzwspólnotowym świadczeniu usług.

    Wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów (WDT) jest dostawą (wywozem) towarów z terytorium Polski na terytorium państwa członkowskiego UE. Aby daną transakcje uznać za WDT, zgodnie z ustawą o VAT, nabywca oraz sprzedawca muszą spełniać określone wymogi:

    • nabywca towaru musi posiadać status podatnika VAT, nadany przez inne niż Polska państwo członkowskie właściwe dla nabywcy
    • lub też być osobą prawną niebędącą podatnikiem podatku VAT, która jest zidentyfikowana na potrzeby transakcji wewnątrzwspólnotowych na terytorium państwa członkowskiego innego niż Polska (powinien posiadać numer VAT UE nadany w innym kraju niż Polska)
    • dostawca jest zarejestrowany w Polsce jako podatnik VAT UE
    • dostawca posiada w swojej dokumentacji dowody, że towary zostały wywiezione z terytorium Polski i dostarczone do nabywcy na terytorium państwa członkowskiego innego niż Polska

    Wewnątrzwspólnotowym nabyciem towarów (WNT), jest  nabycie prawa do rozporządzania jak właściciel towarami, które w wyniku dokonanej dostawy są wysyłane lub transportowane na terytorium Polski z innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Warunkiem jest jednak, aby nabywcą towarów  w kraju był podmiot będący podatnikiem VAT lub inna osoba prawna, zaś dokonującym dostawy był analogiczny podatnik w kraju nadania innym niż Polska.

    Wewnątrzwspólnotowe świadczenie usług polega na sprzedaży usług przez polskiego przedsiębiorcę na rzecz podatnika mającego swoją siedzibę, stałe miejsce prowadzenia działalności czy też stałe miejsce zamieszkania na terenie kraju należącego do Unii Europejskiej (poza Polską).

    W celu rozpoznania podatku VAT od takiej transakcji ważne jest, podobnie jak w przypadku eksportu i importu usług spoza krajów Unii Europejskiej, właściwe oznaczenie miejsca świadczenia usługi. Z nielicznymi wyjątkami ustawa o VAT identycznie określa zresztą miejsce świadczenia usług w przypadku transakcji wewnątrzwspólnotowych, jak i z krajami spoza Unii Europejskiej. Od rozpoznania miejsca świadczenia usługi zależeć będzie czy transakcja będzie opodatkowana VAT w Polsce czy też w innym kraju Unii Europejskiej.  

    Najważniejsze zasady rozliczania podatku VAT przy transakcjach zagranicznych i wewnątrzwspólnotowych

    Opodatkowaniu podatkiem VAT podlegają:

    • eksport towarów
    • import towarów
    • wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium Polski
    • wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów,
    • świadczenie usług, jeśli miejscem wykonania usługi jest Polska (dotyczy to zarówno transakcji z partnerami mającymi swoją siedzibę w kraju należącym do Unii Europejskiej, jak i w kraju poza Unią Europejską.

    Jednakże rozliczanie podatku VAT w przypadku transakcji zagranicznych i wewnątrzwspólnotowych  jest odmienne niż w przypadku transakcji z podmiotami krajowymi.

    Eksport towarów i wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów:

    • przy wywozie (eksporcie) towarów z Polski do kraju znajdującego się poza terytorium Unii Europejskiej stosuje się stawkę 0% pod warunkiem, że polski przedsiębiorca (eksporter) posiada dokumenty celne potwierdzające wywóz towaru poza terytorium Unii Europejskiej
    • przy sprzedaży towarów  do odbiorców w innych krajach Unii Europejskiej stosuje się stawkę 0% jeśli transakcja ta jest wewnątrzwspólnotową dostawą towarów

    Import towarów i wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów:

    • przywóz do Polski towarów spoza Unii Europejskiej  (import towarów) podlega opodatkowaniu VAT w Polsce. Z reguły VAT należny z tytułu importu płacony jest do urzędu celno-skarbowego, który dokonuje odprawy przywożonych towarów. Jednocześnie przedsiębiorca, który zapłaci VAT od importu, ma możliwość odliczenia tego podatku w oparciu o otrzymany dokument celny. Oczywiście możliwość odliczenia podatku VAT nie dotyczy przedsiębiorców niebędących czynnymi podatnikami podatku VAT. Dla nich zapłacony VAT z tytułu importu będzie kosztem podatkowym
    • przy nabyciu towarów przywożonych z innego kraju członkowskiego Unii Europejskiej do Polski (WNT), polski przedsiębiorca jest zobowiązany do tzw. samonaliczenia VAT. Powinien on bowiem wykazać zarówno VAT należny w związku z dokonaniem czynności opodatkowanej, jak również VAT naliczony (z uwagi na fakt, iż taka czynność stanowi dla niego „zakup" na potrzeby prowadzonej działalności). Fakturę z tytułu zakupu towaru otrzymuje on bowiem od zagranicznego (tj. unijnego) kontrahenta bez kwoty VAT z adnotacją „odwrotne obciążenie”.  W efekcie wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów stanowi dla polskiego przedsiębiorcy jeśli jest czynnym podatnikiem podatku VAT czynność neutralną z perspektywy VAT (kwota VAT należnego i VAT naliczonego jest równa). Oczywiście możliwość odliczenia podatku VAT nie dotyczy przedsiębiorców niebędących czynnymi podatnikami podatku VAT. Dla nich zapłacony VAT z tytułu WNT będzie kosztem podatkowym.

    Eksport i import usług oraz wewnątrzwspólnotowe świadczenie usług:

    Decydujące znaczenie w zakresie opodatkowania VAT ma tutaj określone w ustawie o VAT miejsce świadczenia usług. Dlatego też istotne jest jego właściwe rozpoznanie.

    • jeśli ma miejsce eksport usług do kraju poza Unią Europejską (czyli miejscem świadczenia usługi jest to państwo), wówczas ta usługa nie podlega opodatkowaniu VAT w Polsce, zaś zobowiązanym do zapłaty podatku VAT będzie nabywca usługi w swoim kraju, w którym ma miejsce świadczenie usługi
    • identyczne zasady obowiązują przy świadczeniu usług przez polskiego przedsiębiorcę na rzecz kontrahenta posiadającego siedzibę w kraju należącym do Unii Europejskiej - wówczas zobowiązanym do zapłaty VAT jest w swoim kraju nabywca usługi (polski przedsiębiorca wystawia wówczas fakturę bez VAT, z adnotacją „odwrotne obciążenie”
    • w przypadku importu usług lub świadczenia usługi na rzecz polskiego przedsiębiorcy przez kontrahenta z innego kraju Unii Europejskiej, jeśli tylko jako miejsce świadczenia usługi rozpoznamy terytorium Polski, tego rodzaju usługa w zasadzie będzie podlegać opodatkowaniu VAT w Polsce.

    Przykład

    Jan Kowalski prowadzący działalność gospodarczą z siedziba i miejscem jej prowadzenia w Polsce reklamuje swoja działalność na portalu Google. Za usługi reklamowe otrzymuje fakturę wystawioną przez podmiot zarejestrowany w Rep. Irlandii. Faktura jest bez VAT z adnotacją „odwrotne obciążenie”. Do naliczenia i zapłaty podatku VAT w Polsce jest zobowiązany p. J.Kowalski, gdyż  miejscem świadczenia usługi jest Polska. Stosuje się tu zatem ogólną zasadę identyfikacji miejsca świadczenia usługi wg miejsca siedziby działalności gospodarczej podatnika będącego usługobiorcą (nabywcą usługi).

     

    Zobacz wyjaśnienia Ministerstwa Finansów:

    • kontrahent z Niemiec w dniu 20 stycznia 2017 r. wykonał usługę naprawy samochodu na terytorium Niemiec na rzecz podatnika polskiego. Czy u podatnika polskiego wystąpi obowiązek podatkowy z tytułu importu usług, jeśli tak to kiedy? Zobacz odpowiedź

    Czy ta strona była przydatna?