Serwis informacyjno-usługowy dla przedsiębiorcy

Urlopy i świadczenia związane z macierzyństwem i rodzicielstwem

Z opieką nad dzieckiem wiążą się urlopy: macierzyński, rodzicielski, wychowawczy i ojcowski. Te urlopy przysługują nie tylko rodzicom biologicznym, lecz także innym osobom sprawującym opiekę nad dzieckiem. Zobacz, jakie są zasady przydzielania tych urlopów i jakie świadczenia wiążą się z opieką nad dziećmi.

Urlop macierzyński

Wymiar urlopu macierzyńskiego i urlopu na prawach urlopu macierzyńskiego

Jako pracodawca masz obowiązek udzielić urlopu macierzyńskiego, który przysługuje:

  • matce
  • ojcu, w takim zakresie, w jakim nie wykorzystała go matka.

W konkretnych okolicznościach również inny członek najbliższej rodziny może złożyć wniosek o urlop macierzyński. Jest to możliwe w przypadku:

  • śmierci matki (o część urlopu macierzyńskiego, przypadającą po dniu śmierci matki)
  • porzucenia dziecka przez matkę
  • kiedy matką jest pracownica z orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji
  • gdy matka pracownica przebywa w szpitalu albo innym zakładzie leczniczym w rodzaju stacjonarnych i całodobowych świadczeń, kiedy ze względu na stan zdrowia nie może sprawować osobistej opieki nad dzieckiem

Inny członek najbliższej rodziny – nie ma definicji prawnej członka najbliższej rodziny, w praktyce są to w szczególności rodzice oraz rodzeństwo matki i ojca dziecka.

Wymiar urlopu macierzyńskiego, niezależnie od tego, kto z niego korzysta, zależy od liczby narodzonych dzieci przy jednym porodzie i wynosi:

  • 20 tygodni – urodzenie jednego dziecka,
  • 31 tygodni – urodzenie dwojga dzieci,
  • 33 tygodnie – urodzenie trojga dzieci,
  • 35 tygodni – urodzenia czworga dzieci,
  • 37 tygodni – urodzenie pięciorga i więcej dzieci.

Jeśli pracownica lub pracownik przyjęli dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza (z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej) lub przyjęli dziecko i złożyli do sądu opiekuńczego wniosek o przysposobienie, mają prawo do urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego. Wymiar urlopu zależy od liczby przyjętych dzieci:

  • 20 tygodni – przyjęcie jednego dziecka,
  • 31 tygodni – jednoczesne przyjęcie dwojga dzieci,
  • 33 tygodnie – jednoczesne przyjęcie trojga dzieci,
  • 35 tygodni – jednoczesne przyjęcie czworga dzieci,
  • 37 tygodni – jednoczesne przyjęcie pięciorga i więcej dzieci.

W takiej sytuacji urlop nie może trwać dłużej niż do dnia ukończenia przez dziecko 7. roku życia lub 10. roku życia, jeśli dziecko ma odroczony obowiązek szkolny. Jeśli dziecko nie ukończyło w chwili przyjęcia 7. lat (lub 10. w przypadku odroczonego obowiązku szkolnego), pracownikowi zawsze przysługuje urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego w minimalnym wymiarze 9 tygodni.

Pracownikowi za czas urlopu macierzyńskiego przysługuje zasiłek macierzyński.

Zasady wykorzystania urlopu

Pracownica w ciąży może, na swój wniosek, wykorzystać maksymalnie 6 tygodni urlopu macierzyńskiego przed przewidywaną datą porodu. Po porodzie przysługuje jej urlop w niewykorzystanym wcześniej wymiarze. Możliwość wykorzystania części urlopu macierzyńskiego przed porodem nie przysługuje pracownicy, która urodziła w trakcie urlopu bezpłatnego. Jeżeli pracownica nie korzystała z urlopu macierzyńskiego w ciąży, pierwszym dniem urlopu macierzyńskiego jest dzień porodu.

Pracownica nie może się zrzec prawa do urlopu macierzyńskiego, może jednak zrezygnować z jego części po wykorzystaniu 14 tygodni urlopu macierzyńskiego i wrócić do pracy pod warunkiem, że:

  • 14 tygodni urlopu wykorzysta po porodzie (bez znaczenia jest, czy i w jakim wymiarze wykorzystała urlop macierzyński w czasie ciąży),
  • pozostałą część urlopu macierzyńskiego przejmie ojciec dziecka,
  • złoży pisemny wniosek o rezygnacji z części urlopu macierzyńskiego najpóźniej na 7 dni przed powrotem do pracy, ze wskazaniem daty powrotu,
  • załączy kopię wniosku pracownika ojca, który przejmie pozostałą część urlopu, albo oświadczenie ojca ubezpieczonego w systemie ubezpieczeń społecznych o przerwaniu działalności zarobkowej na okres pozostałego urlopu macierzyńskiego.

Wniosek ojca, złożony nie później niż 14 dni przed dniem rozpoczęciem urlopu, powinien zawierać:

  • imię i nazwisko ojca
  • imię i nazwisko oraz datę urodzenia dziecka
  • oświadczenie pracownika o okresie urlopu macierzyńskiego albo o okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego wykorzystanych przed porodem
  • informację o długości okresu, na który ma zostać udzielony urlop macierzyński ojcu.

Do wniosku należy dołączyć:

  • odpis aktu urodzenia dziecka
  • oświadczenie matki o zamiarze rezygnacji z części urlopu albo o rezygnacji z pobierania zasiłku macierzyńskiego, jeśli matka jest zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej lub prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą.

Uwaga! Pracownica z orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji może zrezygnować z urlopu macierzyńskiego już 8 tygodni po porodzie, po złożeniu pisemnego wniosku i załącznika potwierdzającego, iż pozostałą część urlopu wykorzysta ojciec dziecka lub inny członek najbliższej rodziny.

Jako pracodawca masz obowiązek udzielić pracownikowi urlopu macierzyńskiego w wymiarze odpowiadającym części urlopu, którego nie wykorzystała matka. Jako termin rozpoczęcia urlopu macierzyńskiego przez pracownika wyznaczasz dzień po rezygnacji z części urlopu macierzyńskiego przez matkę.

Przerwanie urlopu macierzyńskiego

Pracownica może przerwać urlop macierzyński, jeśli w jego trakcie trafiła do szpitala albo innego ośrodka leczniczego, a stan zdrowia uniemożliwia jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem pod warunkiem, że:

  • wykorzystała wcześniej co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego od dnia porodu
  • część urlopu lub osobistą opiekę nad dzieckiem przejmie ojciec dziecka lub inny członek rodziny.

Wniosek o urlop macierzyński, który składa ojciec dziecka lub inny członek rodziny w związku z leczeniem matki, powinien zawierać:

  • imię i nazwisko ojca/najbliższego członka rodziny
  • datę, od której ma być udzielona część urlopu macierzyńskiego (odpowiada dacie przerwania urlopu przez matkę)
  • oświadczenie o okresie urlopu macierzyńskiego wykorzystanego przed porodem przez matkę dziecka
  • zobowiązanie ojca/innego członka najbliższej rodziny do poinformowania pracodawcy o dacie opuszczenia przez matkę szpitala albo ośrodka leczniczego.

Do wniosku należy dołączyć oświadczenie matki o dacie przerwania urlopu macierzyńskiego ze względu na pobyt w szpitalu albo innym ośrodku leczniczym, zaświadczenie o terminie przyjęcia pracownicy matki do szpitala albo ośrodka leczniczego oraz odpis aktu urodzenia dziecka.

Pracownik ojciec lub inny członek rodziny rozpoczyna urlop macierzyński w terminie wskazanym we wniosku, który powinien przypadać na dzień, gdy matka już przebywa w szpitalu albo ma rozpocząć leczenie szpitalne. Jako pracodawca możesz zwrócić się do pracownika przejmującego urlop z prośbą o jak najszybsze zawiadomienie o przewidywanej dacie zakończenia leczenia matki dziecka. Ojciec/inny członek rodziny po zakończeniu urlopu macierzyńskiego może stawić się do pracy bez uprzedzenia.

Jeśli matka porzuci dziecko w czasie przebywania na urlopie macierzyńskim lub pobierania zasiłku macierzyńskiego, pracownik ojciec lub inny członek najbliższej rodziny ma prawo wykorzystać część urlopu macierzyńskiego po dniu porzucenia dziecka. Nie może się to jednak wydarzyć wcześniej niż po wykorzystaniu przez pracownicę po porodzie co najmniej 8 tygodni urlopu macierzyńskiego lub pobieraniu przez 8 tygodni zasiłku macierzyńskiego przez ubezpieczoną matkę.

Pamiętaj! Aby pracownik ojciec lub inny członek najbliższej rodziny mógł skorzystać z urlopu macierzyńskiego zamiast matki, nie jest konieczne, żeby matka była zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Może być ubezpieczona w systemie ubezpieczeń społecznych na przykład w związku z zatrudnieniem na podstawie umowy cywilnoprawnej czy z prowadzeniem własnej działalności gospodarczej.

Urlop w przypadku pobytu nowo narodzonego dziecka w szpitalu

Jeśli dziecko bezpośrednio po urodzeniu wymaga dłuższej opieki szpitalnej, pracownica przez pierwsze 8 tygodni po porodzie wykorzystuje urlop macierzyński. Następnie może złożyć wniosek do pracodawcy o przerwanie urlopu macierzyńskiego. Pozostała część urlopu będzie mogła zostać wykorzystana po powrocie dziecka ze szpitala.

Identyczna zasada dotyczy hospitalizacji dziecka w czasie korzystania przez rodzica lub innego członka najbliższej rodziny z urlopu rodzicielskiego lub urlopu ojcowskiego. Liczba takich przerw nie jest limitowana. Urlop macierzyński, rodzicielski lub ojcowski wydłuża się o każdą przerwę związaną z pobytem dziecka pracownika w szpitalu.

Jako pracodawca musisz pracownikowi, który złożył wniosek o przerwanie urlopu:

  • umożliwić niezwłoczne przystąpienie do pracy
  • ponownie udzielić urlopu po hospitalizacji dziecka.

Ważne! Rodzic w czasie pobytu dziecka w szpitalu może skorzystać ze zwolnienia z pracy w związku z chorobą dziecka do lat 14.

Urlop rodzicielski

Pracownica matka lub pracownik ojciec mają prawo do urlopu rodzicielskiego bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego. Urlop rodzicielski powinien zostać wykorzystany nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko skończy 6 lat. Wymiar urlopu przysługuje łącznie obojgu uprawnionym i zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. Wynosi:

  • do 32 tygodni po urodzeniu jednego dziecka
  • do 34 tygodni po urodzeniu więcej niż jednego dziecka.

Z urlopu rodzicielskiego mogą też korzystać inni członkowie najbliższej rodziny:

  • w związku ze śmiercią matki
  • w związku z porzuceniem dziecka przez matkę
  • kiedy matką jest pracownica z orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji
  • kiedy matka pracownica przebywa w szpitalu albo innym zakładzie leczniczym w rodzaju stacjonarnych i całodobowych świadczeń.

Jeżeli pracownik lub pracownica w związku z przyjęciem dziecka na wychowanie korzystali z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, mogą wykorzystać urlop rodzicielski, który przysługuje po wykorzystaniu urlopu na warunkach macierzyńskiego albo zasiłku macierzyńskiego za ten okres. Wymiar urlopu rodzicielskiego zależy od liczby przyjętych dzieci:

  • 32 tygodnie – przyjęcie jednego dziecka
  • 34 tygodnie – jednoczesne przyjęcie dwojga lub więcej dzieci
  • 29 tygodni – przyjęcie dziecka poniżej 7 lat (lub 10 lat z odroczonym obowiązkiem szkolnym) i wykorzystania przez pracownika urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w wymiarze 9 tygodni.

Rodzice dziecka mogą korzystać z urlopu rodzicielskiego jednocześnie. Albo może korzystać z niego jedna z osób uprawnionych, która jest pracownikiem (ma umowę o pracę), a druga, w tym samym czasie, jako ubezpieczona w systemie ubezpieczeń społecznych (na przykład prowadząca działalność gospodarczą) może pobierać zasiłek macierzyński.

Urlop rodzicielski może zostać podzielony przez oboje uprawnionych na nie więcej niż cztery części, nie krótsze niż 8 tygodni, z wyjątkiem pierwszej części, która nie może być krótsza niż 6 tygodni, chyba że do wykorzystania pozostało mniej tygodni. Urlopu rodzicielskiego udziela się jako wielokrotności tygodnia.

Kiedy określasz liczbę części urlopu rodzicielskiego, bierzesz pod uwagę liczbę wniosków o urlop rodzicielski lub zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego, złożonych przez matkę i ojca dziecka (ewentualnie innego członka najbliższej rodziny). Części urlopu muszą być wykorzystywane bezpośrednio po sobie. Wyjątkiem jest sytuacja, w której uprawnieni nie wykorzystują urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze z powodu powrotu do pracy.

Pracownica, nie później niż 21 dni po porodzie dziecka, może złożyć pisemny wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze, który będzie wykorzystywany bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Wniosek ten zawiera:

  • imię i nazwisko pracownicy
  • imię, nazwisko oraz datę urodzenia dziecka
  • datę rozpoczęcia urlopu rodzicielskiego.

Do wniosku trzeba dołączyć skrócony odpis aktu urodzenia dziecka.

Urlopu rodzicielskiego udzielasz również wtedy, gdy pracownik zdecyduje się na jego wykorzystanie, w całości lub w części, później. Robisz to na pisemny wniosek pracownika złożony co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Urlopu rodzicielskiego udzielaj jako wielokrotności tygodnia.

Praca w czasie urlopu rodzicielskiego

Pracownica lub pracownik podczas urlopu rodzicielskiego może wykonywać dla swojego pracodawcy pracę w wymiarze nie większym niż połowa etatu. Wówczas urlop rodzicielski otrzymuje na pozostałą część etatu. Urlop rodzicielski ulega proporcjonalnemu wydłużeniu maksymalnie do 64. tygodni po urodzenia jednego dziecka lub 68. tygodni, jeśli dzieci było więcej.

Pracownica lub pracownik, aby podjąć pracę w czasie urlopu rodzicielskiego, składa pracodawcy na 21 dni wcześniej pisemny wniosek zawierający następujące informacje:

  • swoje dane osobowe
  • wymiar czasu pracy (część etatu), w którym chce pracować
  • okres, w którym chce łączyć urlop rodzicielski z pracą
  • oświadczenie o zamiarze łączenia części urlopu rodzicielskiego, powstałej w wyniku proporcjonalnego wydłużenia tego urlopu, z dalszą pracą na część etatu albo oświadczenie o braku takiego zamiaru.

Jako pracodawca powinieneś uwzględnić taki wniosek. Nie musisz jednak tego zrobić, gdy nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy w firmie lub rodzaj wykonywanej pracy. O przyczynie odmowy poinformuj na piśmie.

Pamiętaj! Pracownica lub pracownik może zrezygnować z korzystania z urlopu rodzicielskiego w każdym czasie i, za twoją zgodą, powrócić do pracy. Jeśli drugi rodzic nie przejmie urlopu bądź przejmie i również z niego zrezygnuje, część urlopu przepadnie.

Zatrudnienie po powrocie z urlopów związanych z rodzicielstwem

Po zakończeniu urlopów macierzyńskiego i rodzicielskiego jesteś zobowiązany dopuścić pracownicę lub pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku pracy. Jeżeli ze względu na zmiany organizacyjne, zmianę struktury firmy lub likwidację stanowiska nie masz takiej możliwości, dopuszczasz do pracy:

  • na stanowisku równorzędnym do zajmowanego przed urlopem
  • na stanowisku odpowiadającym kwalifikacjom zawodowym pracownicy lub pracownika.

Wynagrodzenie musi uwzględniać podwyżki, które pracownicy by otrzymali, gdyby nie korzystali z urlopów związanych z rodzicielstwem.

Pamiętaj! Zgodnie z orzecznictwem twoje działanie jako pracodawcy będzie niezgodne z obowiązującymi przepisami, jeśli z jednej strony będziesz respektować gwarancje płacowe, ale z drugiej wskażesz pracownicy lub pracownikowi powracającym z urlopu macierzyńskiego stanowisko równorzędne lub inne stanowisko odpowiadające kwalifikacjom zawodowym, gdy poprzednio zajmowane stanowisko nie zostało zlikwidowane, lecz zatrudniłeś na nim inną osobę.

Przykład Pani Anna zgłasza pracodawcy powrót z urlopu rodzicielskiego do pracy. Pani Anna, przed rozpoczęciem urlopów związanych z rodzicielstwem, była zatrudniona na stanowisku asystentki dyrektora marketingu. Obecnie, na czas nieobecności Anny w pracy, na tym stanowisku jest zatrudniony pan Grzegorz. W związku z tym, że Anna zgłosiła chęć powrotu do pracy, pracodawca musi zatrudnić ją na jej dotychczasowym stanowisku asystentki dyrektora marketingu, chyba że pracownica wyrazi chęć zatrudnienia na innym stanowisku.

Uwaga! Matce, ojcu lub innemu członkowi bliskiej rodziny, którzy wykorzystali urlop macierzyński lub rodzicielski, musisz udzielić bezpośrednio po nim urlopu wypoczynkowego, jeśli złożą taki wniosek.

Zobacz, jakie są zasady udzielania urlopów wypoczynkowych.

Urlop wychowawczy

Urlop wychowawczy wynosi łącznie do 36 miesięcy i co do zasady jest bezpłatny. Ewentualne świadczenia w postaci zasiłku wychowawczego otrzymują w czasie urlopu wychowawczego tylko pracownicy o niskich dochodach.

Urlop wychowawczy przysługuje pracownikowi z co najmniej 6-miesięcznym stażem pracy, do którego zalicza się także okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych, i można z niego korzystać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko skończy 6 lat.

Pracownik lub pracownica, która chce skorzystać z urlopu wychowawczego, składa pisemny wniosek, co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Jako pracodawca masz obowiązek uwzględnić wniosek. Pracownica lub pracownik może wycofać złożony wniosek nie później niż 7 dni przed rozpoczęciem urlopu w formie pisemnego oświadczenia. Pracownica lub pracownik może zrezygnować z urlopu wychowawczego w jego trakcie w każdym czasie tylko za twoją zgodą. Bez zgody może podjąć pracę po 30 dniach od zawiadomienia o rezygnacji z urlopu wychowawczego.

Urlop może być wykorzystywany przez oboje rodziców jednocześnie i podzielony na maksymalnie 5 części, które ustala się na podstawie liczby wniosków o udzielenie urlopu. Każdy z rodziców ma wyłączne prawo do wykorzystania jednego miesiąca. Nie można przenieść tego prawa na drugiego rodzica.

Rodzicowi lub opiekunowi przysługuje pełne 36 miesięcy, jeśli:

  • drugi rodzic dziecka nie żyje
  • drugi rodzic dziecka został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo jest ona ograniczona lub zawieszona
  • dziecko ma jednego opiekuna.

Do wniosku o taki wymiar urlopu wnioskodawca załącza dokument potwierdzający jedną z przesłanek.

Uwaga! Jeżeli dziecko ma orzeczenie o niepełnosprawności, wymiar urlopu wychowawczego jest wydłużony dodatkowo o 36 miesięcy i łącznie wynosi 71 miesięcy. Dodatkowe 36 miesięcy urlopu można wykorzystać do ukończenia przez dziecko 18 lat.

Praca w trakcie urlopu wychowawczego

Urlop wychowawczy ma umożliwić rodzicowi lub opiekunowi sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Nie wyklucza to jednak pracy w czasie urlopu pod warunkiem, że jest możliwe łączenie jej z opieką nad dzieckiem. W czasie urlopu wychowawczego pracownik może pracować w twojej lub innej firmie, podjąć naukę, uczestniczyć w szkoleniach czy podjąć inną działalność, na przykład gospodarczą, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. W praktyce wykonywanie pracy w trakcie urlopu wychowawczego jest najczęściej ograniczone do części etatu.

Ważne! Jeśli jako pracodawca stwierdzisz, że rodzic trwale zaprzestał sprawowania opieki, możesz wezwać go do stawienia się w pracy w terminie nie krótszym niż 3 dni od dnia wezwania i nie później niż 30 dni od dnia, w którym dowiedziałeś się o tym fakcie. Takie stwierdzenie jest uprawnione na przykład wtedy, kiedy rodzic wyjedzie za granicą, a dziecko zostanie w Polsce pod opieką innej osoby.

Urlop ojcowski

Urlop ojcowski może być wykorzystany wyłącznie przez pracownika ojca do ukończenia przez dziecko 2. roku życia. Wymiar urlopu ojcowskiego wynosi 2 tygodnie i może zostać wykorzystany w dwóch tygodniowych częściach lub jednorazowo.

Pracownik, który przysposabia dziecko, może wykorzystać urlop ojcowski w ciągu 24 miesięcy od dnia uprawomocnienia postanowienia o przysposobieniu dziecka i nie później niż do ukończenia przez dziecko 7 lat. Gdy dziecko ma decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, ojciec może wykorzystać urlop ojcowski do ukończenia przez dziecko 10 lat.

Urlopu udzielasz na pisemny wniosek pracownika, złożony nie później niż 7 dni kalendarzowych przed rozpoczęciem urlopu.

Wniosek powinien zawierać:

  • imię i nazwisko pracownika
  • daty wnioskowanego urlopu ojcowskiego lub jego części.

Do wniosku pracownik powinien dołączyć odpis aktu urodzenia dziecka oraz oświadczenie o wykorzystaniu urlopu ojcowskiego. Pracownik przysposabiający dziecko dołącza dodatkowo kopię prawomocnego postanowienia sądu o przysposobieniu dziecka. Jako pracodawca musisz uwzględnić wniosek pracownika. Pracownikowi za czas urlopu przysługuje zasiłek macierzyński.

Ochrona stosunku pracy

W okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę (chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy/pracownika i reprezentująca pracownicę/pracownika zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy). Jest to możliwe w wyjątkowych przypadkach określonych w przepisach prawa pracy (np. w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy).

Powyższe stosuje się odpowiednio także do pracownika - ojca wychowującego dziecko lub pracownika - innego członka najbliższej rodziny w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego oraz urlopu rodzicielskiego.

W przypadku umowy o pracę zawartej na czas określony albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, umowa ta ulega przedłużeniu do dnia porodu. Jednak takie przedłużenie nie dotyczy umowy o pracę na czas określony zawartej w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy.

Ochrona pracowników korzystających z urlopu wychowawczego

Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego wniosku o:

  • udzielenie urlopu wychowawczego – do dnia zakończenia tego urlopu
  • obniżenie wymiaru czasu pracy – do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy, nie dłużej jednak niż przez łączny okres 12 miesięcy.

Rozwiązanie przez pracodawcę umowy jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Po powrocie z urlopu wychowawczego pracodawca dopuszcza pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, dopuszcza do pracy na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym. Przy czym wówczas jego wynagrodzenie nie może być niższe od wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed tym urlopem.

Świadczenia związane narodzeniem lub wychowaniem dzieci

Zasiłek macierzyński

Zasiłek macierzyński to świadczenie wypłacane z systemu ubezpieczeń społecznych pracownikowi, który jest na urlopie: macierzyńskim, na warunkach macierzyńskiego, rodzicielskim i ojcowskim. Zasiłek przysługuje pracownikom i innym ubezpieczonym, objętym ubezpieczeniem chorobowym w systemie ubezpieczeń społecznych, na przykład zleceniobiorcom lub osobom prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą.

Wysokość zasiłku macierzyńskiego zależy od deklaracji złożonych przez pracownika co do sposobu i czasu korzystania z uprawnień związanych z rodzicielstwem.

Jeśli pracownica w terminie 21 dni od porodu (lub – w tym wypadku także pracownik – po przyjęciu dziecka na wychowanie i wystąpieniu do sądu w sprawie przysposobienia lub przyjęcia dziecka na wychowanie dziecka w formie rodziny zastępczej) złoży wniosek na piśmie o udzielenie po urlopie macierzyńskim albo urlopie na warunkach macierzyńskiego urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze, wtedy zasiłek macierzyński (wypłacany przez rok) wyniesie 80% podstawy wymiaru obliczanego tak jak zasiłek chorobowy.

Jeśli pracownicy nie złożą wniosku o urlop rodzicielski w terminie 21 dni, zasiłek macierzyński na czas urlopu macierzyńskiego oraz urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego będzie wynosił 100% wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek.

Przy urlopie rodzicielskim 100% wynagrodzenia będzie przysługiwało tylko za 6 tygodni w przypadku urodzenia lub przyjęcia na wychowanie jednego dziecka (8 tygodni przy większej liczbie dzieci) lub 3 tygodnie, jeśli przy przyjęciu dziecka na wychowanie pracownik korzysta z minimalnego urlopu macierzyńskiego w wymiarze 9 tygodni. Za pozostały okres trwania urlopu rodzicielskiego pracownik otrzyma 60% podstawy wymiary zasiłku macierzyńskiego.

Całkowita wysokość zasiłku macierzyńskiego będzie taka sama (80%), jednak to od pracownika zależy, czy będzie mu wypłacana w wysokości 80% przez cały czas trwania urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, czy najpierw to będzie 100%, a następnie 60%.

Zasiłek macierzyński za czas urlopu ojcowskiego wynosi 100% wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek.

Pamiętaj! Jeśli zatrudniasz więcej niż 20 ubezpieczonych (pracowników i współpracowników na podstawie umowy-zlecenia), których zgłaszasz do systemu ubezpieczeń społecznych, to ty fizycznie wypłacasz pracownikom zasiłek macierzyński, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwraca ci wypłacone kwoty.

Jeśli ubezpieczonych jest mniej, wypłaty zasiłku będzie dokonywać Zakład Ubezpieczeń Społecznych – musisz do wniosku pracownika dołączyć swoje zaświadczenie jako płatnika składek. W przypadku pracowników składasz zaświadczenie o symbolu Z-3. W przypadku osób zatrudnionych na podstawie umowy-zlecenia składasz zaświadczenie o symbolu Z-3a.  

Zasiłek opiekuńczy

Zasiłek opiekuńczy przysługuje wyłącznie jednemu z rodziców lub opiekunowi tylko, gdy nie ma innego członka rodziny, który mógłby zająć się chorym dzieckiem. Pracownik zostanie zwolniony z obowiązku wykonywania pracy, jeśli opiekuje się innym członkiem rodziny: małżonkiem, rodzicem, rodzicem jego dziecka, ojczymem, macochą, teściami, dziadkami, wnukami, rodzeństwem oraz dziećmi, które skończyły 14 lat, jeśli w czasie opieki będą żyć we wspólnym gospodarstwie domowym. Dzieckiem pracownika będą także dzieci biologiczne małżonka, dzieci przysposobione, a także dzieci przyjęte na wychowanie i utrzymanie.

Zasiłek opiekuńczy to świadczenie pieniężne przysługujące pracownikowi zwolnionemu z obowiązku świadczenia pracy w związku z osobistą opieką nad:

  • chorym dzieckiem do dnia ukończenia przez dziecko 14 lat (do 60 dni w roku kalendarzowym)
  • chorym dzieckiem z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności do ukończenia 18 lat (do 30 dni w roku kalendarzowym)
  • chorym dzieckiem z orzeczeniem o niepełnosprawności z koniecznością stałej opieki innej osoby i jej współudziału przy leczeniu, rehabilitacji lub edukacji do ukończenia 18 lat (do 30 dni w roku kalendarzowym)
  • chorym dzieckiem z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub z orzeczeniem o konieczności stałej opieki innej osoby i jej współudziału przy leczeniu, rehabilitacji lub edukacji do ukończenia 18. lat – jeśli małżonek pracownika lub rodzic dziecka, który na stałe opiekuje się dzieckiem, jest chory, co uniemożliwia mu sprawowanie opieki lub nie może się opiekować dzieckiem w związku z porodem albo przebywa w szpitalu lub zakładzie leczniczym całodobowym (do 30 dni w roku kalendarzowym)
  • innym chorym członkiem rodziny (do 14 dni w roku kalendarzowym)
  • dzieckiem do lat 8 w związku z zamknięciem żłobków, klubów dziecięcych, przedszkoli, szkół (do 60. dni w roku kalendarzowym)
  • dzieckiem do lat 8 w związku z chorobą niani, z którą pracownik zawarł umowę uaktywniającą lub dziennego opiekuna sprawującego opiekę nad dzieckiem pracownika (do 60 dni w roku kalendarzowym)
  • dzieckiem do lat 8, jeśli małżonek pracownika lub rodzic dziecka, który na stałe opiekuje się dzieckiem, jest chory, co uniemożliwia mu sprawowanie opieki lub nie może się opiekować dzieckiem w związku z porodem albo przebywa w szpitalu lub zakładzie leczniczym całodobowym (do 60 dni w roku kalendarzowym).

Wysokość zasiłku opiekuńczego to 80% podstawy wymiaru (czyli co do zasady wynagrodzenia pracownika obliczanego tak jak zasiłek chorobowy). Zasiłek przysługuje pracownikowi za cały okres jego trwania, także dni wolne od pracy.

Pamiętaj! Jeśli zatrudniasz więcej niż 20 ubezpieczonych (pracowników i współpracowników na podstawie umowy zlecenia), których zgłaszasz do systemu ubezpieczeń społecznych, ty wypłacasz pracownikom zasiłek opiekuńczy, refundowany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jeśli zatrudniasz mniej osób – zasiłek wypłaca ZUS na podstawie wniosku:

Czy ta strona była przydatna?