Serwis informacyjno-usługowy dla przedsiębiorcy

Pracownicy chronieni przed zwolnieniem

Pracodawca przed podjęciem decyzji o rozwiązaniu z pracownikiem umowy o pracę powinien sprawdzić, czy pracownik nie podlega ochronie przed zwolnieniem, a jeśli tak – jaki zakres ochrony go dotyczy. Zobacz, których pracowników i w jakich sytuacjach nie można zwolnić.

Ochrona pracownika w trakcie choroby

Zgodnie z przepisami nie możesz rozwiązać za wypowiedzeniem umowy o pracę pracownika w czasie, gdy przebywa on na zwolnieniu lekarskim. Ochrona przed rozwiązaniem umowy o pracę ma charakter czasowy i obowiązuje do czasu, gdy jako pracodawca zyskujesz uprawnienie do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia (bez winy pracownika).

Oznacza to, że gdy nieobecność z powodu choroby dotyczy pracownika, którego zatrudniasz krócej niż 6 miesięcy, możesz wypowiedzieć jego umowę po 3 miesiącach choroby. W przypadku dłuższego stażu albo choroby zawodowej lub choroby w wyniku wypadku przy pracy wypowiedzenie będziesz mógł złożyć po wyczerpaniu okresu zasiłkowego (182 dni lub 270 dni w przypadku gruźlicy) i ewentualnym pobraniu przez pierwsze trzy miesiące świadczenia rehabilitacyjnego.

Przykład

Pani Anna pracuje w spółce GAF sp. z o.o. od 1 lutego 2020 r. Od 5 marca 2020 r. zaczyna chorować i pozostaje nieobecna w pracy. Dnia 5 czerwca 2020 r. spółka będzie uprawniona do złożenia pani Annie oświadczenia
o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Zakres ochrony dotyczy wyłącznie zakazu wypowiadania umowy o pracę, co oznacza,
że możesz zwolnić pracownika dyscyplinarnie także w czasie, kiedy jest objęty ochroną przed zwolnieniem za wypowiedzeniem. Jeśli okaże się, że pracownik w niewłaściwy sposób wykorzystuje zwolnienie lekarskie, czyli na przykład wykonuje w tym czasie pracę na rzecz innego pracodawcy lub pojechał na urlop, to zgodnie z orzecznictwem sądów stanowi to podstawę do rozwiązania z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia
z winy pracownika.

Pamiętaj! Zgodnie z orzecznictwem, jeśli wypowiesz umowę o pracę pracownika, który świadczył pracę, a następnie – po otrzymaniu oświadczenia o wypowiedzeniu – wykazał, że był niezdolny do pracy z powodu choroby (dostarczy zwolnienie lekarskie), twoje wypowiedzenie będzie skuteczne.

Jeśli twój pracownik przyjdzie do pracy tylko po to, żeby dostarczyć ci zwolnienie
(co jest coraz rzadziej spotykane w związku ze zwolnieniami elektronicznymi) lub udać się na wizytę do lekarza przyjmującego w twojej firmie, nie możesz wręczyć mu oświadczenia o wypowiedzeniu umowy. Pracownik w takich okolicznościach jest chroniony.

Ważne! Ochrona pracownika przed wypowiedzeniem jego umowy w trakcie choroby nie obowiązuje, gdy ogłaszasz upadłość lub likwidujesz swoją firmę.

Ochrona pracownika w trakcie urlopu lub innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy

Umowa o pracę nie może zostać rozwiązana za wypowiedzeniem, jeśli twój pracownik:

  • przebywa na urlopie, na przykład: urlopie wypoczynkowym (urlopie na żądanie), urlopie szkoleniowym, urlopie bezpłatnym (urlop do innych celów niż praca u innego pracodawcy na podstawie porozumienia z dotychczasową firmą),
  • jest nieobecny z powodu innej usprawiedliwionej przyczyny, na przykład: sprawowania opieki nad dzieckiem, odosobnienia w związku z chorobą zakaźną.

Oznacza to, że jako pracodawca możesz w trakcie takiej nieobecności rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia lub możecie ją rozwiązać wspólnie z pracownikiem za porozumieniem stron.

Ważne! Pracownik nie jest chroniony (tzn. pracodawca ma prawo wypowiedzieć umowę):

  • w trakcie urlopu lub nieusprawiedliwionej obecności, gdy pracodawca ogłasza upadłość lub likwiduje firmę,
  • w trakcie urlopu, jeżeli urlop trwa dłużej niż 3 miesiące, a pracodawca przeprowadza
    w firmie zwolnienia grupowe,
  • w trakcie urlopu, jeżeli urlop trwa dłużej niż 3 miesiące, a pracodawca przeprowadza
    w firmie zwolnienia indywidualne, pod warunkiem uzyskania zgody zakładowej organizacji związkowej reprezentującej pracownika na wypowiedzenie mu umowy
    o pracę.

Przeczytaj, jak przeprowadzić zwolnienia grupowe. Pamiętaj, że zgodnie
z orzecznictwem jednym z możliwych kryteriów typowania pracownika do rozwiązania stosunku pracy w ramach zwolnień grupowych jest długotrwały bezpłatny urlop udzielony przez pracodawcę lub posiadanie innego źródła dochodów.

Ochrona pracownika w wieku przedemerytalnym

Pracownicy, którzy są bliscy osiągnięcia wieku emerytalnego, tj.:

  • kobieta pracownica – gdy skończyła 56 lat,
  • mężczyzna pracownik – gdy skończył 61 lat,

podlegają ochronie przed rozwiązaniem umowy o pracę za wypowiedzeniem. Ochrona pracownika w wieku przedemerytalnym dotyczy wyłącznie wypowiedzenia, co oznacza, że pracodawca jest uprawniony do rozwiązania umowy o pracę takiego pracownika bez wypowiedzenia, tj. z winy pracownika (zwolnienie dyscyplinarne) i bez winy pracownika.

W opracowaniach prawnych rozróżnia się dwa rodzaje wieku emerytalnego: normalny, czyli powszechny wiek emerytalny – 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn – oraz obniżony wiek emerytalny, który przysługuje określonym grupom zawodowym, np. górnikom.

Ochrona przed wypowiedzeniem obowiązuje pracowników w obu przypadkach
– i powszechnym, i obniżonym wieku emerytalnym. Oznacza to, że pracownicy, którzy wykonują pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze i w związku z tym dotyczy ich obniżony wiek emerytalny (potocznie: wcześniejsza emerytura), również będą chronieni.

Przykład

Pan Kamil ma 42 lata i od 3 lat pracuje w spółce INDEX sp. z o.o., posiada ponad 15 lat doświadczenia zawodowego
w pracy kaskadera, które nabył przed zatrudnieniem
w spółce INDEX. Obecny pracodawca postanowił rozwiązać jego umowę o pracę za wypowiedzeniem.
Pan Kamil w czasie wręczenia mu wypowiedzenia wskazał, że jest chroniony jako pracownik w wieku przedemerytalnym z uwagi na to, że w wieku 45 lat będzie uprawniony do przejścia na emeryturę w związku
z wykonywaniem działalności artystycznej. Z tego powodu pracodawca nie może wręczyć panu Kamilowi oświadczenia o rozwiązaniu jego umowy o pracę za wypowiedzeniem (ochrona pracownika w wieku przedemerytalnym).

Pracownik nabywa tę ochronę pod warunkiem, że jego okres zatrudnienia umożliwia uzyskanie prawa do emerytury, gdy osiągnie wiek emerytalny. Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami prawo do emerytury po osiągnięciu 60/65 lat nabędzie każdy, kto przepracował chociaż jeden dzień na podstawie stosunku pracy, od którego zostały uiszczone składki na ubezpieczenia społeczne (np. umowy o pracę czy umowy-zlecenia).

Ważne! Ochrona przed rozwiązaniem umowy o pracę nie będzie obowiązywała wtedy, gdy twój pracownik uzyska prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Ochrona działacza związkowego

W związku z zaangażowaniem pracownika w działalność związkową i jego potencjalnym narażaniem się pracodawcy przepisy przewidują – dla niektórych członków związków zawodowych – ochronę przed rozwiązaniem ich umów o pracę.
W tym wypadku ochrona nie dotyczy jednak każdej osoby, która przystąpi do organizacji związkowej lub zaangażuje się w jej działanie. Jest ona ograniczona do określonych działaczy:

  • członków organizacji związkowej wskazanych przez związek w uchwale zarządu,
  • osób wykonujących pracę zarobkową, które są członkami organizacji związkowej i mogą ją reprezentować w kontaktach z pracodawcą.

Osobą wykonującą pracę zarobkową jest twój współpracownik zatrudniony na podstawie umów cywilnoprawnych (np. umowy zlecenia).

Liczba działaczy podlegająca ochronie

W przypadku, gdy związek zawodowy ma charakter reprezentatywnej organizacji związkowej, o tym, którzy członkowie organizacji związkowej i w jakiej liczbie zostaną objęci ochroną, decyduje związek zawodowy. Związek może przyjąć jedną z metod:

  • wskazanie nie większej liczby chronionych działaczy związkowych niż liczba osób, które u pracodawcy stanowią kadrę kierowniczą,
  • wskazanie liczby chronionych działaczy związkowych w odniesieniu do liczby członków organizacji związkowej.

Masz obowiązek poinformować zarząd organizacji związkowej na piśmie, na jego wniosek, ile osób w firmie stanowi kadrę kierowniczą, w ciągu 7 dni od dnia otrzymania wniosku. Osoby, które wlicza się do kadry kierowniczej, to:

  • osoby kierujące jednoosobowe zakładem pracy i ich zastępcy albo
  • osoby, które wchodzą w skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem pracy
    (na przykład zarządu), a także inne osoby wyznaczone do dokonywania za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy (na przykład pełnomocników jak pracownicy działu HR).

Ustalając liczbę działaczy chronionych w odniesieniu do liczby członków organizacji, zarząd organizacji może wskazać:

  • 2 chronionych działaczy, jeśli organizacja zrzesza do 20 członków,
  • 2 chronionych działaczy, jeśli organizacja zrzesza powyżej 20 członków, a dodatkowo po 1 osobie na każde rozpoczęte:
    • 10 członków organizacji – w przedziale od 21 do 50 członków,
    • 20 członków organizacji – w przedziale od 51 do 150 członków,
    • 30 członków organizacji – w przedziale od 151 do 300 członków,
    • 40 członków organizacji – w przedziale od 301 do 500 członków,
    • 50 członków organizacji – w przedziale powyżej 500 członków.

O tym, jaki sposób wyboru i których działaczy związkowych organizacja obejmuje ochroną, dowiesz się od organizacji związkowej, która na piśmie wskaże:

  • imię i nazwisko osób chronionych,
  • czas trwania ochrony.

Organizacja powinna cię też informować na piśmie o jakichkolwiek zmianach w tym zakresie w terminie 7 dni od dnia ich zaistnienia.

Reprezentatywną organizacją związkową na poziome zakładu pracy jest:

  • jednostka organizacyjna albo część ponadzakładowej organizacji związkowej, która jest reprezentatywna w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego i zrzesza co najmniej 8% wykonujących pracę zarobkową
    w twojej firmie, lub
  • organizacja, która zrzesza co najmniej 15% osób wykonujących pracę zarobkową zatrudnionych w firmie.

Jeśli żadna organizacja działająca w firmie nie spełnia dwóch wymienionych wyżej wymogów, za organizację reprezentatywną uznaje się tę, która zrzesza największą liczbę osób wykonujących pracę zarobkową zatrudnionych
u pracodawcy.

W przypadku organizacji związkowej, która działa w firmie i nie ma charakteru reprezentatywnej, ochrona przysługuje wyłącznie jednemu działaczowi związkowemu, który zostanie wskazany w uchwale zarządu.

Jeśli organizacja związkowa dopiero powstaje i zawiązała komitet założycielski, to przez 6 miesięcy od jego utworzenia ochrona działacza związkowego będzie przysługiwała maksymalnie trzem osobom, które wskaże komitet w swojej uchwale.

Ważne! Jeżeli organizacja związkowa nie wskazała chronionych działaczy związkowych, to do momentu ich wskazania (poinformowania pracodawcy) ochrona będzie przysługiwała przewodniczącemu organizacji lub komitetu założycielskiego.

Zakres i czas trwania ochrony

Ochrona przysługuje działaczom związkowym:

przez cały okres określony uchwałą zarządu organizacji, a dodatkowo
przez czas odpowiadający połowie okresu wskazanego w uchwale zarządu organizacji, jednak maksymalny okres to rok.

Ważne! Ochrona działacza związkowego nie będzie obowiązywała wtedy, gdy ogłaszasz upadłość lub likwidujesz swoją firmę.

Działacz związkowy jest chroniony przed zwolnieniem w najdalej idący sposób,
jaki przewidują przepisy. Ochrona ta dotyczy:

  • wypowiedzenia umowy o pracę,
  • jednostronnej niekorzystnej dla pracownika zmiany warunków zatrudnienia – wypowiedzenia warunków pracy lub płacy pracownika,
  • rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Aby podjąć którąkolwiek z tych trzech decyzji, pracodawca powinien najpierw uzyskać zgodę zakładowej organizacji związkowej, do której należy działacz. W zawiadomieniu trzeba podać uzasadnienie decyzji. Organizacja związkowa zgodę lub odmowę może wyrazić w terminie:

  • 14 dni od dnia, gdy pracodawca zawiadomi organizację o zamiarze wypowiedzenia umowy lub wypowiedzenia warunków umowy działacza związkowego,
  • 7 dni od dnia, gdy pracodawca zawiadomi o zamiarze rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Jeśli organizacja związkowa w podanym terminie nie odpowie na zawiadomienie, będzie to równoznaczne z udzieleniem zgody na dokonanie przez ciebie wypowiedzenia lub rozwiązania umowy.

Ważne! Zobacz, na jakich zasadach działa ochrona działacza związkowego (nazywana także ochroną członka zarządu związku zawodowego) w razie przeprowadzania zwolnień grupowych.

Ochrona pracownicy w ciąży

Pracownicy, która jest w ciąży, przysługuje ochrona przed:

  • wypowiedzeniem umowy o pracę,
  • wypowiedzeniem warunków pracy i płacy,
  • rozwiązaniem umowy o pracę.

Ochrona przed rozwiązaniem umowy o pracę pracownicy w ciąży nie działa:

  • gdy zachodzą przyczyny, które umożliwiają ci rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownicy (zwolnienie dyscyplinarne), i organizacja związkowa (jeśli działa w twojej firmie), która reprezentuje pracownicę, wyraziła zgodę na jej zwolnienie lub
  • gdy pracownica została zatrudniona na podstawie umowy o pracę zawartej na okres próbny, który nie przekracza miesiąca.

Przykład

Pracownica rozpoczyna pracę w spółce MOL sp. z o.o. 1 maja 2020 r. Podstawą jej zatrudnienia jest umowa o pracę na okres próbny do 30 maja 2020 r. Dnia 10 maja 2020 r. dowiaduje się o tym, że jest w ciąży. 15 maja 2020 r. spółka MOL wręcza jej oświadczenie o rozwiązaniu umowy
o pracę za wypowiedzeniem. Pomimo tego, że pracownica jest w ciąży i poinformowała o tym pracodawcę, jej umowa o pracę rozwiąże się wraz z upływem okresu wypowiedzenia.

Jeśli pracownica podpisała z pracodawcą umowę o pracę zawartą:

  • na czas określony (nie dotyczy umowy zawartej w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności) albo
  • na okres próbny przekraczający miesiąc,

która rozwiązałaby się po trzecim miesiącu ciąży, taka umowa zostanie automatycznie przedłużona do dnia porodu. W tym dniu umowa ulegnie rozwiązaniu, a na pracodawcy będzie ciążył obowiązek wystawienia świadectwa pracy. Obliczając termin upływu trzeciego miesiąca ciąży, zgodnie z orzecznictwem sądów, należy brać pod uwagę miesiące księżycowe, a nie kalendarzowe. Dlatego, aby aktywować ochronę przed zwolnieniem, należy ustalić, czy umowa o pracę rozwiązałaby się po 85 dniach (czyli 3 miesiącach księżycowych + 1 dzień) od dnia poczęcia dziecka. Wynika to z faktu,
że ochrona rozpoczyna się po upływie trzeciego miesiąca, a nie w jego trakcie.

Ochrona przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy przysługuje pracownicy
od czasu stwierdzenia ciąży. Stan ciąży zgodnie z przepisami musi być stwierdzony zaświadczeniem lekarskim. Od dnia przedstawienia zaświadczenia pracodawca nie może wypowiedzieć lub rozwiązać umowy pracownicy (poza wyżej opisanymi sytuacjami). W praktyce pracodawca często dowiaduje się o ciąży pracownicy
ze zwolnienia lekarskiego, oznaczonego kodem „B”.

Jeśli nie wiedząc o tym, że pracownica jest w ciąży, wręczysz jej oświadczenie
o wypowiedzeniu umowy o pracę, a pracownica w okresie wypowiedzenia przedstawi ci zaświadczenie o stanie ciąży, które stwierdzi fakt ciąży i jej prawdopodobny wiek, twoim obowiązkiem jest wycofać złożone jej oświadczenie. W takiej sytuacji jej umowa o pracę nadal trwa.

Ważne! Ochrona pracownicy w ciąży nie będzie obowiązywała wtedy, gdy ogłaszasz upadłość lub likwidujesz swoją firmę. Jako pracodawca musisz wtedy ustalić
z organizacją związkową, która reprezentuje pracownicę (jeśli działają w twojej firmie związki zawodowe), termin, w którym nastąpi rozwiązanie umowy pracownicy. Jeśli organizacji związkowych nie ma, to pracodawca podejmie decyzję samodzielnie.

Ochrona pracownika w czasie urlopów związanych
z rodzicielstwem

Urlopy związane z rodzicielstwem

Do grona osób, którym przysługuje ochrona w związku z korzystaniem z urlopów związanych z rodzicielstwem, należą:

  • pracownica matka,
  • pracownik ojciec,
  • pracownik inny członek rodziny (na przykład matka pracownicy matki lub matka pracownika ojca).

Do urlopów, w czasie korzystania z których pracownik jest objęty ochroną, należą:

  • urlop macierzyński,
  • urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego,
  • urlop rodzicielski,
  • urlop ojcowski.

Pracodawca przed podjęciem decyzji o rozwiązaniu z pracownikiem umowy o pracę powinien sprawdzić, czy pracownik nie podlega ochronie przed zwolnieniem, a jeśli tak – jaki zakres ochrony go dotyczy. Zobacz, których pracowników i w jakich sytuacjach nie można zwolnić.Ochrona pracownika w czasie korzystania z urlopu częściowo pokrywa się z ochroną przysługującą pracownicy w czasie ciąży i polega na:

  • zakazie wypowiadania umowy o pracę,
  • zakazie wypowiadania warunków pracy i płacy,
  • zakazie rozwiązywania umowy o pracę bez wypowiedzenia, chyba że organizacja związkowa, która reprezentuje pracownika, wyrazi zgodę na decyzję pracodawcy.

Ochrona nie przysługuje pracownikowi, który zawarł umowę na okres próbny nieprzekraczający miesiąca.

Ważne! Ochrona pracownika w trakcie urlopu związanego z rodzicielstwem nie będzie obowiązywała wtedy, gdy ogłaszasz upadłość lub likwidujesz swoją firmę. Jako pracodawca musisz wtedy ustalić z organizacją związkową reprezentującą pracownika (jeśli działają w twojej firmie związki zawodowe) termin, w którym nastąpi rozwiązanie jego umowy. Jeśli w firmie nie działają związki, pracodawca podejmuje decyzję sam.

Urlop wychowawczy

Urlop wychowawczy rządzi się nieco odmiennymi zasadami, które obowiązują od dnia złożenia przez pracownika wniosku o:

  • udzielenie urlopu wychowawczego,
  • obniżenie wymiaru czasu pracy (na przykład z pełnego wymiaru do 7/8 czy 3/4 etatu).

W pierwszym wypadku ochrona będzie obowiązywała pracownika do zakończenia urlopu wychowawczego, w drugim maksymalnie przez rok, chyba że pracownik wcześniej wróci do starego wymiaru czasu pracy.

W tym czasie pracodawca nie może:

  • wypowiedzieć umowy o pracę pracownika,
  • wypowiedzieć warunków pracy lub płacy pracownika,
  • rozwiązać umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Ważne! Rozwiązanie umowy o pracę pracownika w związku z urlopem wychowawczym lub korzystaniem z obniżonego wymiaru czasu pracy jest możliwe:

  • gdy pracodawca likwiduje zakład pracy lub ogłasza upadłość,
  • gdy pracodawca chce rozwiązać umowę o pracę pracownika bez wypowiedzenia
    z jego winy (zwolnienie dyscyplinarne).

Ochrona pracowników w czasie likwidacji lub w związku
z upadłością pracodawcy

Tabela: Uprawnienia pracowników chronionych w czasie likwidacji lub upadłości firmy

      Czy ochrona obowiązuje w czasie likwidacji lub upadłości firmy
    Pracownik w trakcie choroby NIE
    Pracownik w trakcie urlopu lub innej nieobecności NIE
    Pracownik w wieku przedemerytalnym NIE
    Pracownik działacz związkowy NIE
    Pracownica w ciąży TAK – trzeba ustalić termin rozwiązania umowy ze związkami zawodowymi
    Pracownik w czasie urlopu związanego z rodzicielstwem

    TAK – trzeba ustalić terminu rozwiązania umowy ze związkami zawodowymi
    NIE – w czasie urlopu wychowawczego

    Czy ta strona była przydatna?