Serwis informacyjno-usługowy dla przedsiębiorcy

Zatrudnianie młodocianych pracowników

Kogo uznaje się za młodocianego

Młodociany to osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18. Możesz zatrudnić tylko młodocianych, którzy:

  • ukończyli 8-letnią szkołę podstawową
  • przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu
  • ukończyli 15 lat (są wyjątki, o których przeczytasz poniżej)

Młodocianego możesz zatrudnić:

  • do wykonywania lekkich prac na podstawie umowy o pracę lub
  • w celu przygotowania zawodowego – jeżeli młodociany nie posiada kwalifikacji zawodowych, to możesz go zatrudnić wyłącznie w takim celu

Pamiętaj, że:

  • musisz zapewnić zatrudnianej osobie młodocianej opiekę i pomoc niezbędną do jej przystosowania do wykonywania pracy
  • musisz prowadzić ewidencję młodocianych pracowników
  • młodociani zatrudnieni na podstawie umowy o pracę podlegają ubezpieczeniom społecznym na takich zasadach jak inni pracownicy

Ochrona zdrowia młodocianego i czas pracy

Młodociany musi przejść wstępne badania lekarskie przed przyjęciem do pracy oraz badania okresowe i kontrolne w czasie zatrudnienia. Jeżeli lekarz orzeknie, że dana praca zagraża zdrowiu młodocianego, musisz zmienić mu rodzaj pracy. Jeśli nie ma takiej możliwości, to musisz niezwłocznie rozwiązać umowę o pracę i wypłacić odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia.

Pamiętaj!

  • Młodociany nie może pracować więcej niż 8 godzin na dobę (jeżeli ma mniej niż 15 lat, to 6 godzin).
  • Do czasu pracy młodocianego wlicza się czas nauki w wymiarze wynikającym z obowiązkowego programu zajęć szkolnych, bez względu na to, czy odbywa się ona w godzinach pracy.
  • Jeżeli młodociany pracuje dłużej niż 4,5 godziny na dobę, to musisz wprowadzić przerwę w pracy trwającą nieprzerwanie 30 minut, wliczaną do czasu pracy.
  • Nie możesz zatrudniać młodocianego w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej (czyli pomiędzy 2200 – 600, a młodocianych zatrudnionych na podstawie wspomnianego wyżej rozporządzenia pomiędzy 2000 – 600).
  • Przerwa w pracy młodocianego obejmująca porę nocną powinna trwać nieprzerwanie nie mniej niż 14 godzin.
  • Młodocianemu przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 48 godzin nieprzerwanego odpoczynku, który powinien obejmować niedzielę.
  • Nie możesz zatrudniać młodocianego przy pracach wzbronionych – chyba, ze młodociany ma powyżej 16 lat i wykonywanie takiej pracy jest potrzebne do jego przygotowania zawodowego. Prace wzbronione wymienione są w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac.

Urlopy wypoczynkowe młodocianych pracowników

Zasady dotyczące urlopów wypoczynkowych młodocianych:

  • po upływie 6 miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy młodociany ma prawo do urlopu w wymiarze 12 dni roboczych
  • z upływem roku pracy uzyskuje on prawo do urlopu w wymiarze 26 dni roboczych – jednak w roku kalendarzowym, w którym młodociany kończy 18 lat, ma prawo do urlopu w wymiarze 20 dni roboczych, jeżeli prawo do urlopu uzyskał przed ukończeniem 18 lat
  • masz obowiązek udzielić urlopu w okresie ferii szkolnych młodocianemu uczęszczającemu do szkoły (jeżeli nie ma on jeszcze prawa do urlopu, to możesz na jego wniosek, udzielić zaliczkowo urlopu w okresie ferii szkolnych)
  • na wniosek młodocianego, ucznia szkoły dla pracujących, musisz udzielić w okresie ferii szkolnych urlopu bezpłatnego w wymiarze nieprzekraczającym łącznie z urlopem wypoczynkowym 2 miesięcy; okres urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze

Zatrudnianie młodocianego w celu przygotowania zawodowego

Możesz zatrudnić młodocianego w celu przygotowania zawodowego na podstawie przepisów Kodeksu pracy dotyczących umów o pracę na czas nieokreślony. Przygotowanie zawodowe młodocianych pracowników może odbywać się przez:

  • naukę zawodu (czyli przygotowanie młodocianego do pracy w charakterze wykwalifikowanego pracownika lub czeladnika; obejmuje ono praktyczną naukę zawodu oraz dokształcanie teoretyczne)
  • przyuczenie do wykonywania określonej pracy

Umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego zawrzyj na piśmie. Powinna ona określać:

  • rodzaj przygotowania zawodowego (nauka zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy)
  • czas trwania i miejsce odbywania przygotowania zawodowego
  • sposób dokształcania teoretycznego
  • wysokość wynagrodzenia

O zawarciu umowy z młodocianym zawiadom urząd miasta lub gminy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania młodocianego. Jeśli jesteś rzemieślnikiem musisz również zawiadomić izbę rzemieślniczą właściwą ze względu na twoją siedzibę (przez izbę należy rozumieć także cech, jeżeli sprawuje on nadzór nad przebiegiem przygotowania zawodowego w rzemiośle pracowników młodocianych na podstawie upoważnienia udzielonego przez izbę rzemieślniczą). Młodociany pracownik do 18. roku życia powinien się dokształcać, dlatego musisz go zwolnić od pracy na czas potrzebny do wzięcia udziału w zajęciach szkoleniowych związanych z dokształcaniem się.

Rozwiązanie umowy z młodocianym

Możesz rozwiązać za wypowiedzeniem umowę o pracę zawartą w celu przygotowania zawodowego tylko wtedy, gdy:

  • młodociany nie wypełniał obowiązków wynikających z umowy o pracę lub obowiązku dokształcania się, pomimo, że stosowałeś wobec niego środki wychowawcze
  • ogłaszasz upadłość lub likwidujesz firmę
  • reorganizujesz zakład pracy tak, że kontynuowanie przygotowania zawodowego jest niemożliwe
  • stwierdzisz nieprzydatność młodocianego do pracy, w zakresie której odbywa przygotowanie zawodowe

Nauka zawodu

Możesz zawrzeć umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego odbywanego w formie nauki zawodu. Umowę taką możesz podpisać w terminie przyjęć kandydatów do zasadniczych szkół zawodowych. Wyjątkiem jest umowa zawierana z młodocianym, który nie dokształca się w zasadniczej szkole zawodowej – taką umowę możesz zawrzeć również w innym terminie. Nauka zawodu trwa 36 miesięcy, chyba że:

  • młodociany kształcący się w szkole zawodowej nie otrzymał promocji do następnej klasy – w takim przypadku pracodawca na wniosek młodocianego albo izba rzemieślnicza na wniosek pracodawcy będącego rzemieślnikiem i młodocianego, może przedłużyć czas trwania nauki zawodu, nie więcej jednak niż o 12 miesięcy, w celu umożliwienia dokończenia nauki w szkole, a w innych uzasadnionych przypadkach nie więcej niż o 6 miesięcy
  • pracodawca, na wniosek młodocianego, a jeżeli pracodawcą jest rzemieślnik, to izba rzemieślnicza, na wniosek pracodawcy będącego rzemieślnikiem i młodocianego, wyraziła zgodę na skrócenie czasu trwania nauki zawodu, nie więcej jednak niż o 12 miesięcy, jeżeli młodociany nie dokształca się w zasadniczej szkole zawodowej

Jeśli zatrudniasz młodocianych w celu przygotowania zawodowego odbywanego w formie nauki zawodu, to musisz:

  • skierować ich na dokształcanie teoretyczne do zasadniczej szkoły zawodowej albo
  • skierować ich na dokształcanie teoretyczne do ośrodka dokształcania i doskonalenia zawodowego albo
  • zorganizować dokształcanie teoretyczne we własnym zakresie

Jeśli organizujesz dokształcanie teoretyczne we własnym zakresie, to musisz zrealizować obowiązkowe zajęcia edukacyjne z teoretycznego kształcenia zawodowego wynikające z odpowiedniego programu i kształcenia. Wiedza i umiejętności nabyte przez młodocianego podczas nauki zawodu są sprawdzane w trakcie egzaminu. Jako pracodawca ponosisz jego koszty (tylko w pierwszym terminie oraz ewentualnie za poprawkę).

Młodocianemu w okresie nauki zawodu przysługuje wynagrodzenie obliczane w stosunku procentowym do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale. Informację o wysokości tego wynagrodzenia podaje co kwartał GUS. Podaną kwotę bierze się pod uwagę od  pierwszego dnia następnego miesiąca po jej ogłoszeniu przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski".

Obecnie kwota bazowa wynosi 4580,20 zł (zgodnie z Komunikatem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 13 listopada 2018 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w trzecim kwartale 2018 r.).

Zatem minimalne wynagrodzenie dla młodocianego w okresie nauki zawodu wynosi:

 Okres nauki

 Kwota miesięcznego wynagrodzenia za okres od 1 grudnia 2018 r. do 28 lutego 2019 r.

 W I roku nauki – nie mniej niż 4% ww. wynagrodzenia

 183,21 zł

 W II roku nauki – nie mniej niż 5% ww. wynagrodzenia

 229,01 zł

 W III roku nauki – nie mniej niż 6% ww. wynagrodzenia

 274,81 zł

Uwaga

Osoby, które przed ukończeniem nauki zawodu osiągnęły pełnoletność, kończą naukę na warunkach określonych dla młodocianych.

Przyuczenie do wykonywania określonej pracy

Przyuczenie młodocianego do wykonywania określonej pracy może trwać od 3 do 6 miesięcy. Ustal czas trwania, zakres oraz program przyuczenia do wykonywania określonej pracy. Przy ustalaniu weź pod uwagę wybrane treści:

  • programu nauczania uwzględniającego podstawę programową kształcenia w zawodach określonych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego lub
  • programu zapewniającego spełnienie wymagań egzaminacyjnych określonych w standardach, które są podstawą przeprowadzania egzaminu kwalifikacyjnego na tytuł czeladnika w zawodach nieujętych w klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego, określonych w przepisach dotyczących klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy

Zasady dotyczące egzaminu sprawdzającego:

  • przyuczenie do wykonywania określonej pracy kończy się egzaminem sprawdzającym
  • młodociani zatrudnieni przez rzemieślników zdają egzamin przed komisją egzaminacyjną izby rzemieślniczej
  • młodociani zatrudnieni u pracodawców nie będących rzemieślnikami składają egzamin bezpośrednio u swoich pracodawców
  • w razie negatywnego wyniku egzaminu pracodawca, a w odniesieniu do pracodawcy będącego rzemieślnikiem - izba rzemieślnicza - ustala, na jaki okres trzeba przedłużyć przyuczenie do wykonywania określonej pracy, z tym jednak, że okres ten nie może przekroczyć 3 miesięcy

Młodocianym odbywającym przyuczenie do wykonywania określonej pracy przysługuje nie mniej niż 4% wynagrodzenia obliczane w stosunku procentowym do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale (obowiązującego od pierwszego dnia następnego miesiąca po ogłoszeniu przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski").

Uwaga

Osoby, które przed ukończeniem przyuczenia do wykonywania określonej pracy osiągnęły pełnoletność, kończą przyuczenie na warunkach określonych dla młodocianych.

Więcej informacji na temat przygotowania zawodowego małoletnich zawiera rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania.

Zatrudnianie młodocianych do lekkich prac (w innym celu niż przygotowanie zawodowe)

Młodociany może być zatrudniony na podstawie umowy o pracę przy wykonywaniu lekkich prac.

Pamiętaj, że:

  • Praca lekka nie może powodować zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego młodocianego, nie może też utrudniać młodocianemu wypełniania obowiązku szkolnego.
  • Musisz ustalić wykaz lekkich prac, które młodociany będzie wykonywać po uzyskaniu zgody lekarza wykonującego zadania służby medycyny pracy.
  • Wykaz musi być zatwierdzony przez właściwego inspektora pracy i ustalony w regulaminie pracy (a jeżeli nie musisz mieć regulaminu, to w osobnym akcie).
  • Przedmiotowy wykaz nie może zawierać prac zabronionym młodocianym, Wymienione są one w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac.
  • Przed dopuszczeniem młodocianego do pracy musisz zapoznać go z tym wykazem.
  • Wykaz powinien być  wywieszony na terenie zakładu.
  • Musisz ustalić czas pracy młodocianego uwzględniając tygodniową liczbę godzin jego nauki wynikającą z programu nauczania, a także z rozkładu zajęć szkolnych.
  • Jego tygodniowy wymiar czasu pracy w okresie zajęć szkolnych nie może przekraczać 12 godzin.
  • Jeśli w danym dniu młodociany uczestniczy w zajęciach szkolnych, to nie może ona pracować więcej niż 2 godziny.
  • W okresie ferii szkolnych czas ten nie może przekraczać 7 godzin w tygodniu i 35 godzin w tygodniu . Ale, jeżeli młodociany ma mniej niż 16 lat to w ciągu doby nie może pracować więcej niż 6 godzin w tygodniu.
  • Przed nawiązaniem stosunku pracy musisz uzyskać od młodocianego oświadczenia o zatrudnieniu albo o niepozostawaniu w zatrudnieniu u innego pracodawcy (wymiar czasu pracy określony powyżej obowiązuje także w przypadku, gdy młodociany jest zatrudniony u więcej niż jednego pracodawcy).

Uwaga

Jeżeli prowadzisz działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową, to możesz zlecić wykonanie pracy lub innych zajęć zarobkowych dziecku przed ukończeniem przez nie 16 roku życia, jeśli wcześniej uzyskasz zgodę przedstawiciela ustawowego lub opiekuna tego dziecka, a także zezwolenie właściwego inspektora pracy. Więcej dowiesz się z publikacji: Zatrudnianie dzieci poniżej 16 roku życia.


Podstawa prawna:

Czy ta strona była przydatna?