Uznawanie kwalifikacji w UE - jak to zrobić

Podstawowe zasady uznawania kwalifikacji w UE

Podstawowe zasady dotyczące uznawania kwalifikacji zawodowych w UE są zawarte w dyrektywie 2005/36/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 7 września 2005 r. w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych. Dyrektywa 2005/36/WE umożliwiła obywatelom państw członkowskich UE uznanie kwalifikacji do wykonywania zawodu regulowanego lub działalności w państwie członkowskim innym niż to, w którym uzyskał kwalifikacje zawodowe.

28 grudnia 2013 r. został opublikowany tekst dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/55/UE z 20 listopada 2013 r. zmieniającej dyrektywę 2005/36/WE w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych i rozporządzenie (UE) nr 1024/2012 w sprawie współpracy administracyjnej za pośrednictwem systemu wymiany informacji na rynku wewnętrznym (tzw. rozporządzenie w sprawie IMI).

Dyrektywa wprowadza rozwiązania umożliwiające usprawnienie uznawania kwalifikacji zawodowych między państwami członkowskimi. Ponadto zobowiązuje państwa członkowskie do przeglądu istniejących barier w dostępie do zawodów, a także uchyla niekorzystne przepisy dotyczące uznawania kwalifikacji polskich pielęgniarek i położnych – absolwentek liceów medycznych i szkół policealnych. Dyrektywa 2013/55/UE weszła w Polsce weszłą w życie 18 stycznia 2016 r.

Regulacje unijne dążą do tego, aby w pełni wykwalifikowany pracownik miał prawo do wykonywania tego samego zawodu w innym państwie członkowskim. Uznanie kwalifikacji zawodowych umożliwia podjęcie lub wykonywanie regulowanego zawodu lub działalności na takich samych zasadach, jakie obowiązują osoby, które uzyskały kwalifikacje w tym państwie.

Ogólny system uznawania kwalifikacji

Jeżeli dany zawód jest w Polsce regulowany, osoba, która uzyskała kwalifikacje w innym państwie członkowskim, potrzebuje ich oficjalnego uznania. Uznania kwalifikacji zawodowych dokonują właściwe organy przyjmującego państwa członkowskiego.

W przypadku zawodów nieregulowanych, zatrudnienie pracownika posiadającego kwalifikacje uzyskane w innym kraju członkowskim UE zależy od pracodawcy.

W postępowaniu w sprawie uznania kwalifikacji właściwy organ sprawdza:

  • odpowiedni poziom wykształcenia,
  • kwalifikacje dające prawo wykonywania danego zawodu w państwie, w którym zostały uzyskane.

W sytuacji, gdy występuje znacząca różnica pomiędzy kształceniem zdobytym przez daną osobę, a kształceniem wymaganym w przyjmującym państwie członkowskim lub zakresami zawodu państwo członkowskie może uzależnić uznanie kwalifikacji od odbycia przez wnioskodawcę stażu adaptacyjnego (trwającego nie dłużej niż 3 lata) lub zdania testu umiejętności (tzw. środki wyrównawcze - zasadniczo do wyboru osoby zainteresowanej). Dowiedz się więcej na temat określenia środków wyrównawczych (kompensacyjnych) przez organ przy uznawaniu kwalifikacji i tego, jak wygląda wybór środków wyrównawczych.

W sytuacji, gdy dany zawód nie jest regulowany w państwie członkowskim wnioskodawcy, wymagane jest, aby poza przedstawieniem dowodów potwierdzających posiadanie kwalifikacji, osoba potwierdziła wykonywanie tego zawodu w pełnym wymiarze czasu pracy przez rok w okresie ostatnich dziesięciu lat albo przedstawiła dokument potwierdzający ukończenie kształcenia regulowanego.

To, jakim procedurom podlegać będzie działalność w Polsce, zależy m.in. od tego czy będzie to działanie tymczasowe, czy prowadzone na stałe. Zapoznaj się z artykułami Stałe wykonywanie zawodu lub prowadzenie działalności w Polsce przez obcokrajowców oraz Tymczasowe wykonywanie działalności nieregulowanej w Polsce, a także Okazjonalne wykonywanie w Polsce zawodów regulowanych.

Z publikacji Wydanie decyzji o odstąpieniu od sprawdzania kwalifikacji zawodowych dowiesz się, w jakich przypadkach nie trzeba przechodzić dodatkowych procedur związanych z uznawaniem kwalifikacji.

Zasady uznawania kwalifikacji reguluje Ustawa z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Dowiedz się więcej na temat kształcenia regulowanego w Polsce.

System automatycznego uznawania kwalifikacji w tzw. zawodach sektorowych

W zawodach sektorowych uznanie kwalifikacji odbywa się w sposób automatyczny, pod warunkiem posiadania przez wnioskodawcę dokumentów poświadczających kwalifikacje (dyplomów, zaświadczeń) wymienionych w załączniku V lub VI do dyrektywy 2005/36/WE. Uznanie kwalifikacji może również nastąpić na podstawie praw nabytych.

Szczegółowych informacji odnośnie procedury automatycznego uznania kwalifikacji udzielają krajowe i okręgowe organy samorządów zawodowych dla zawodów:

Jeżeli wnioskodawca nie spełnia warunków automatycznego uznania kwalifikacji w zawodach sektorowych, uznanie może zostać przeprowadzone zgodnie z procedurą (tzw. system ogólny) właściwą dla pozostałych zawodów regulowanych. Zasady uznawania kwalifikacji reguluje Ustawa z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat, zapoznaj się z informacjami MNSW – Opis szczegółowych zasad automatycznego uznawania w Polsce kwalifikacji w tzw. zawodach sektorowych.

System automatycznego uznawania kwalifikacji potwierdzonych doświadczeniem zawodowym w zakresie określonej działalności przemysłowej, rzemieślniczej lub handlowej

Rodzaje działalności przemysłowej, rzemieślniczej i handlowej ujęte w dyrektywie 2005/36/WE (Rozdział II Tytułu III), podlegają automatycznemu uznaniu kwalifikacji potwierdzonych doświadczeniem zawodowym na określonych warunkach. Elementami branymi pod uwagę przy uznawaniu doświadczenia zawodowego są jego długość i forma (np. praca na własny rachunek, jako pracownik najemny, kierownik przedsiębiorstwa).

System oparty o uznawanie doświadczenia zawodowego dotyczy i podlega warunkom określonym w wykazach I, II i III załącznika IV odnoszących się do różnych sektorów, takich jak, np.:

  • branża: włókiennicza, chemiczna i naftowa, poligraficzna, produkcyjna, budowlana itp.,
  • produkcja środków transportu,
  • działalność związana z transportem,
  • telekomunikacja,
  • studia fotograficzne itp.,
  • restauracje i hotele,
  • usługi: pocztowe, osobiste, dla lokalnej społeczności, rekreacyjne itp.

Uproszczony system uznawania kwalifikacji

Dla osoby, która posiada prawo wykonywania zawodu w jednym z państw członkowskich UE (państwo siedziby), w razie przeniesienia się do innego państwa (przyjmującego) w celu tymczasowego i okazjonalnego wykonywania zawodu, przewidziana jest procedura uproszczona. Państwo przyjmujące ocenia indywidualnie tymczasowy i okazjonalny charakter świadczenia usług, przy uwzględnieniu przede wszystkim jego długości, częstotliwości, regularności i ciągłości.

Uproszczoną procedurę przewidują przepisy dyrektywy 2005/36/WE dotyczącej kwalifikacji zawodowych i ma ona zastosowanie do wszystkich objętych dyrektywą zawodów, zarówno w przypadku osób pracujących na własny rachunek jak i pracowników najemnych. Tym niemniej procedura uproszczona podlega wymogowi posiadania co najmniej dwuletniego doświadczenia zawodowego w ciągu ostatnich dziesięciu lat poprzedzających świadczenie usług albo dokumentu potwierdzającego kształcenie regulowane, jeżeli dany zawód nie jest regulowany w państwie siedziby usługodawcy.

Jeżeli chcesz wykonywać transgranicznie zawód regulowany, zapoznaj się z dodatkowymi informacjami dostępnymi na stronie MNSW– Podstawowe zasady dotyczące świadczenia usług transgranicznych w zawodach regulowanych

Zasady uznawania kwalifikacji zawodowych obywatela UE do wykonywania zawodu regulowanego w Polsce

Jeżeli jesteś obywatelem UE, który zamierza wykonywać w Polsce zawód należący do grupy zawodów regulowanych w sposób ciągły i stały, musisz uzyskać w naszym kraju decyzję uznającą kwalifikacje zawodowe uzyskane przez Ciebie w państwie pochodzenia. Dopiero pozytywna decyzja właściwego organu uprawnia Cię do podjęcia pracy na terenie Polski.

Portal biznes.gov.pl umożliwia zapoznanie się z dokładnym opisem przebiegu procedur o uznanie w Polsce kwalifikacji zawodowych.

Zamieszczone na biznes.gov.pl opisy dotyczą zawodów regulowanych m.in. takich, jak:

Powyższe wyliczenie jest przykładowe. Jeżeli nie ma na nim zawodu, który chcesz wykonywać w Polsce, zapoznaj się pełną listą – skorzystaj z wyszukiwarki Opisów procedur o uznanie kwalifikacji zawodowych

Opis procedury dotyczącej uznania posiadanych kwalifikacji w celu wykonywania pracy w zawodzie regulowanym na terenie Polski, zawiera m.in. następujące informacje:

  • nazwa organu lub organów odpowiedzialnych za przyjmowanie wniosków i podejmowanie decyzji,
  • ustawowy czas realizacji wniosku,
  • opłaty związane z realizacją procedury,
  • opis warunków które ubiegający się o uznanie kwalifikacji musi spełnić (określenie kwalifikacji, wiedzy i umiejętności, doświadczenia itd.),
  • określenie dokumentów które należy złożyć, określenie rodzaju dokumentu kończącego procedurę,
  • przysługujące środki odwoławcze oraz
  • akty prawne prawa krajowego normujące zasady uznawania kwalifikacji dla danego zawodu.

Opracowane procedury opisują krok po kroku czynności, które musisz wykonać, oraz jakie wymagania musisz spełnić i jakie dokumenty przedłożyć, w celu uzyskania zgody na wykonywanie zawodu regulowanego w Polsce. Pozytywna decyzja organu właściwego w sprawie uznania kwalifikacji zawodowych pozwoli Ci na podjęcie w Polsce zawodu, do którego posiada kwalifikacje w rodzimym państwie członkowskim oraz jego wykonywanie na tych samych warunkach jak obowiązują obywateli naszego kraju.

Właściwy organ może uzależnić decyzję o uznaniu kwalifikacji od odbycia przez wnioskodawcę stażu adaptacyjnego polegającego na wykonywaniu zawodu regulowanego pod nadzorem wykwalifikowanego przedstawiciela tego zawodu (nie dłużej niż 3 lata) albo przystąpienia do testu umiejętności. Więcej na ten temat przeczytasz tutaj.

Ważne! W dniu 18 stycznia 2016 r. weszła w życie ustawa z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej. Wdrożyła ona do polskiego systemu prawnego modyfikacje w systemie uznawania kwalifikacji zawodowych wprowadzone dyrektywą 2013/55/UE i zastąpiła dotychczasową ustawę z dnia ustawę z dnia 18 marca 2008 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej.

Najważniejsze zmiany dotyczą:

  • możliwości ubiegania się o europejską legitymację zawodową (tutaj dowiesz się więcej na ten temat) w wybranych zawodach, tj. elektroniczny dokument zastępujący decyzję w sprawie uznania kwalifikacji albo oświadczenie o zamiarze świadczenia usług transgranicznych,
  • elektronizacji procedur uznawania kwalifikacji i zgłaszania zamiaru świadczenia usług transgranicznych,
  • poszerzenia współpracy między właściwymi organami państw członkowskich,
  • możliwości kontroli znajomości języka polskiego (zwłaszcza w zawodach związanych z bezpieczeństwem pacjentów),
  • skrócenia z 2 lat do 1 roku okresu doświadczenia zawodowego wymaganego od osoby wykonującej w Polsce zawód nieregulowany lub nieregulowaną działalność i zamierzającej uznać kwalifikacje lub świadczyć usługi w państwie, które reguluje ten zawód/działalność,
  • mechanizmu uznawania kwalifikacji w przypadku  większej różnicy pomiędzy poziomem kwalifikacji wymaganych w państwie przyjmującym a poziomem kwalifikacji posiadanych przez migrującego pracownika,
  • określenia zasad uznawania okresów praktyki zawodowej odbywanej za granicą.

Zasady uznawania kwalifikacji zawodowych obywatela Polski do wykonywania zawodu regulowanego w kraju UE

W przypadku, gdy będąc obywatelem Polski chcesz wykonywać zawód, który w innym niż Polska państwie członkowskim należy do grupy zawodów regulowanych, musisz uzyskać uznanie swoich kwalifikacji zawodowych w przyjmującym państwie członkowskim.

W przypadku, gdy państwo przyjmujące wymaga złożenia zaświadczenia o posiadaniu doświadczenia zawodowego nabytego w Polsce w danym zawodzie regulowanym, organem właściwym w Polsce do wydania stosownego zaświadczenia stwierdzającego charakter, okres i rodzaj działalności jest, w zależności od województwa, marszałek województwa lub wojewódzki urząd pracy.

Pełna lista zawodów regulowanych w Polsce jak i pozostałych Państwach członkowskich UE znajduje się w bazie zawodów regulowanych prowadzonej przez Komisję Europejską.

W przypadku pytań i wątpliwości dotyczących systemu uznawania kwalifikacji w wybranym państwie członkowskim UE należy skontaktować się z wyznaczonym na poziomie krajowym ośrodkiem informacji, gdzie można dowiedzieć się więcej na temat przepisów krajowych i uzyskać doradztwo w zakresie przysługującego prawa. W Polsce rolę ośrodka informacji w zakresie uznawania kwalifikacji zawodowych pełni Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Departament Współpracy Międzynarodowej.

Udostępnij Wydrukuj

Czy ta strona była przydatna?

Tak | Trochę | Nie