Przed rozpoczęciem Przed rozpoczęciem
Zakładam firmę Zakładam firmę
Rozliczam podatki Rozliczam podatki
Ubezpieczam się Ubezpieczam się
Prowadzę firmę Prowadzę firmę
Zamykam firmę Zamykam firmę

Prawa autorskie

Prawa autorskie to zbiór norm, których celem jest ochrona działalności twórczej m..in naukowej, literackiej i artystycznej. Obejmuje efekty działalności twórczej o indywidualnym charakterze, która spełnia warunki bycia tzw. utworem. Prawo autorskie daje twórcom wyłączne uprawnienie do używania lub udzielania zgody innym osobom na używanie ich dzieł w określony sposób, co umożliwia kontrolę twórców nad swoimi dziełami oraz otrzymywanie za nie odpowiedniego honorarium

Przedmiotem prawa autorskiego są  m.in.: utwory:

  • wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy  komputerowe)
  • plastyczne
  • fotograficzne
  • lutnicze
  • wzornictwa przemysłowego
  • architektoniczne,
  • muzyczne
  • sceniczne, choreograficzne i pantomimiczne
  • audiowizualne (w tym filmowe).

Utwór, rozumiany jako niematerialne dobro prawnej powinien być rezultatem pracy człowieka, przejawem działalności o charakterze twórczym i mieć indywidualny charakter (różny od dotychczasowych).

  • Nie są objęte ochroną prawną odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne.
  • Prawo autorskie nie obejmuje m.in. aktów normatywnych, dokumentów urzędowych czy prostych informacji prasowych.

Ochrona utworów

Ochrona zgodnie z prawem autorskim powstaje z chwilą tzw. ustalenia utworu. Chodzi tu o sytuację, w której z utworem mogą zapoznać się inne osoby (a nie np. jego oficjalne wydanie). Dla powstania ochrony wynikającej z prawa autorskiego nie jest konieczne ukończenie utworu.

Podmiotem prawa autorskiego jest twórca. Twórcą może być wyłącznie osoba fizyczna. Współtwórcom przysługuje prawo autorskie wspólnie

Ochrona przysługuje twórcy utworu niezależnie od spełnienia jakichkolwiek formalności (nie trzeba zgłaszać, rejestrować utworu, aby jako twórca być objęty prawami)

Osobiste a majątkowe prawa autorskie

Prawa autorskie dzielą się na osobiste i majątkowe. Osobiste prawa autorskie związane są z osobą twórcy i nie podlegają sprzedaży czy zrzeczeniu (są niezbywalne). Po jego śmierci prawa przechodzą na jego rodzinę. Trwają bezterminowo. Dają twórcy prawo m.in. do: oznaczania utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem, nienaruszalności treści i formy utworu, decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności, nadzoru nad korzystaniem z utworu.

Majątkowe prawa autorskie umożliwiają twórcy podejmowanie wszelkich czynności umożliwiających innym podmiotom eksploatację jego dzieła. Podlegają obrotowi gospodarczemu. Trwają przez 70 lat od śmierci autora.

Autorskie prawa majątkowe mogą przejść na inne osoby w drodze dziedziczenia lub na podstawie:

  • umowy sprzedaży,
  • umowy licencyjnej - uprawnia ona do korzystania z utworu w okresie 5 lat na terytorium państwa, w którym licencjobiorca ma swoją siedzibę (chyba że w umowie postanowiono inaczej). Po upływie tego terminu prawo uzyskane na podstawie licencji wygasa.

Kwestię umów dotyczących przeniesienia praw reguluje ustawa o prawach autorskich. Umowy takie powinny mieć formę pisemną.

Umowa powinna regulować m.in. takie zagadnienia, jak: wynagrodzenie twórcy, czas obowiązywania umowy, warunki wypowiedzenia umowy. Jeśli warunki te nie są ustalone, wówczas należy interpretować umowę zgodnie z przepisami przepisów o prawie autorskim.

Ważnymi elementami umowy o nabycie majątkowego prawa autorskiego są tzw. pola eksploatacji, czyli to w jaki sposób, i gdzie utwór może być wykorzystywany.

W przypadku naruszenia praw autorskich twórca może wystąpić z roszczeniami wskazanymi w kodeksie lub cywilnym lub karnym (łącznie z karą pozbawienia wolności).

Dozwolony użytek

Prawo autorkie zezwala na korzystanie z utworów na własny użytek bez zezwolenia (w celach rozrywkowych, naukowych, kolekcjonerskich, archiwalnych). Zakres użytku osobistego obejmuje także osoby spokrewnione i spowinowacone.

Prawa autorskie a pracownicy

Jako pracodawca, powinieneś wiedzieć, że autorskie prawa majątkowe do utworu stworzonego przez pracownika w ramach pracy „na etacie" nabywasz z chwilą przyjęcia utworu (przyjęcie następuje przez złożenie przez pracodawcę oświadczenia akceptującego utwór albo po  upływie 6 miesięcy od daty dostarczenia utworu przez twórcę). Oczywiście, jeśli powstały w wyniku wykonywania umowy o pracę.

Wyjątek stanowią programy komputerowe spełniające cechy utworu. Jeśli powstały w wyniku realizacji przez pracownika obowiązków ze stosunku pracy, autorskie prawa majątkowe powstają od razu na rzecz pracodawcy. Pracownik nadal pozostaje twórcą, któremu przysługują osobiste prawa autorskie.

Pracodawca uzyskuje autorskie prawa majątkowe jedynie w zakresie wynikającym z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron. W umowie o pracę (lub odrębnej umowie) pracodawca może ustalić z pracownikiem inną zasadę podziału autorskich praw majątkowych np. współwłasność.

Pracownikowi nie przysługuje prawo do odrębnego wynagrodzenia z tytułu stworzenia utworu pracowniczego chyba, że przewiduje to umowa.

Jeśli pracownik jest zatrudniony np. na umowie zleceniu i jeśli chcesz uniknąć problemów z prawami autorskimi, powinieneś w umowie zawrzeć klauzule o przekazaniu autorskich praw majątkowych (ze wskazaniem zakresu wykorzystania), co do których twórca zgadza się przenieść swe prawa.

Prawo autorskie w praktyce

Pamiętaj, że prawo autorskie „działa w dwie strony", czyli:

  • z jednej strony, mogę chronić swoje dzieło – jak np. przygotowany projekt architektoniczny, fotografie, tekst, czy prezentację,
  • z drugiej strony, nie mogę naruszać praw autorskich innych osób i np. nie mogę skopiować wykorzystać znaku graficznego przygotowanego dla danej strony internetowej, czy bez zgody autora wykorzystać tekst czy zdjęcia.

Szczegółowe informacje dotyczące prawa autorskiego znajdziesz na stronie: http://www.prawoautorskie.gov.pl/

Inne obowiązki związane z prawami autorskimi

Producenci i importerzy, takich produktów jak m.in.: magnetofony, kserokopiarki, skanery i inne podobne urządzenia, czyste nośników służących do utrwalania są zobowiązani do wnoszenia opłat na rzecz twórców i wydawców.

  • twórców,
  • artystów wykonawców,
  • producentów fonogramów i wideogramów,
  • wydawców.

Opłaty te – w wysokości nieprzekraczającej 3% kwoty należnej z tytułu sprzedaży tych urządzeń i nośników – wnoszone są za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania.

Opłaty na rzecz twórców wnoszą posiadacze urządzeń reprograficznych (np. ksero) prowadzący działalność gospodarczą w zakresie zwielokrotniania utworów dla własnego użytku osobistego osób trzecich. 

Np. opłaty za ksero pobierają dwie organizacje: „Polska Książka" (dla wydawców) oraz Kopipol (dla autorów). Kwestię tę reguluje rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 27 czerwca 2003 r. w sprawie opłat uiszczanych przez posiadaczy urządzeń reprograficznych.

Udostępnij Wydrukuj

Czy ta strona była przydatna?

Tak | Trochę | Nie