Przed rozpoczęciem Przed rozpoczęciem
Zakładam firmę Zakładam firmę
Rozliczam podatki Rozliczam podatki
Ubezpieczam się Ubezpieczam się
Prowadzę firmę Prowadzę firmę
Zamykam firmę Zamykam firmę

Zastaw

Zastaw można ustanowić na rzeczach ruchomych albo na prawach. Obie instytucje są uregulowane w Kodeksie cywilnym, odpowiednio w art. 306 – 326 i art. 327 – 335.

Zastaw jest ściśle związany z wierzytelnością – nie może być przeniesiony bez przeniesienia wierzytelności. Spłata długu powoduje natomiast wygaśnięcie zastawu.

Może on zabezpieczać dług pieniężny lub niepieniężny, a także dług który zostanie zaciągnięty w przyszłości lub jako zabezpieczenie wierzytelności warunkowej.

Jak działa zastaw

Zastawnik (wierzyciel) ma z tytułu zastawu dwa podstawowe prawa:

  • może zaspokoić swoje roszczenie z zastawionej rzeczy, nawet jeżeli została ona sprzedana,
  • pierwszeństwo zaspokojenia roszczenia z zastawionej rzeczy przed innymi wierzycielami (z pewnymi opisanymi niżej wyjątkami).

Zastawnik (wierzyciel) nie może korzystać z rzeczy. Jeżeli jednak rzecz przynosi pożytki (przychody), powinien je zaliczyć na poczet spłaty długu.

Do spłaty wierzytelności z wykorzystaniem zastawionej rzeczy niezbędne jest uzyskanie tytułu wykonawczego a następnie czynności komornicze. Dłużnik i wierzyciel nie mogą sami postanowić o sprzedaży rzeczy, albo ustalić że prawo własności zastawionej rzeczy przejdzie na wierzyciela. Jest to jedno z istotnych ograniczeń tego zabezpieczenia.

Zastaw różni się od hipoteki tym, że w przypadku sprzedaży przedmiotu zastawu i wydania zastawionej rzeczy nabywcy – zastaw wygasa. Dzieje się tak, o ile nabywca działał w dobrej wierze (nie wiedział o zastawie).

Jeżeli wierzytelność zostanie sprzedana, sprzedający powinien przekazać przedmiot zastawu nowemu wierzycielowi, ale może to zrobić tylko za zgodą właściciela rzeczy (dłużnika). Jeżeli dłużnik nie zgadza się na przekazanie przedmiotu zastawu nowemu wierzycielowi, rzecz może być złożona do depozytu sądowego.

Jak ustanowić zastaw

Do ustanowienia zastawu niezbędna jest umowa między wierzycielem a właścicielem rzeczy. Niezbędne jest również wydanie rzeczy wierzycielowi albo ustalonej między stronami osobie trzeciej. W zależności od przedmiotu zastawu zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu cywilnego, ustawy o prawach autorskich i prawach pokrewnych, Ordynacji podatkowej i wielu innych, które mogą regulować zastawianie praw w sposób odrębny od zasad ogólnych. Co do zasady do ustanowienia zastawu wystarczy zwykła forma pisemna, jednak ustawy szczególne, ze względu na przedmiot zastawu, mogą wprowadzać formę kwalifikowaną.

Zastaw na rzeczach ruchomych

Przedmiotem zastawu są rzeczy oznaczone co do tożsamości (np. samochód o określonym numerze nadwozia, konkretny obraz) albo co do gatunku (np. X ton węgla, X sztuk określonego towaru w magazynie).

Zastaw na rzeczach oznacza, że zastawnik (wierzyciel) może zaspokoić swoje roszczenie z danej rzeczy, niezależnie od tego, kto jest jej właścicielem. Podobnie jak w przypadku hipoteki, wierzyciel uzyskuje względnie pierwszeństwo przed pozostałymi wierzycielami (tzn. z danej – zastawionej – rzeczy w majątku dłużnika zostanie spłacony w pierwszej kolejności). Pierwszeństwo mają wierzytelności z długów alimentacyjnych, należności za pracę (w stosunku do pracowników), oraz renty z tytułu wywołania choroby, niezdolności do pracy, śmierci lub kalectwa (art. 1025 Kodeksu postępowania cywlinego).

Zastawieniu podlega także udział we współwłasności ułamkowej rzeczy (takiej, w której udział jest zbywalny); nie podlega zatem zastawowi udział w majątku małżeńskim ani udział w spółce cywilnej.

Zastaw na prawach

Zastawić można również prawa zbywalne, których wartość rynkową można określić. Przykładowo są to akcje, obligacje, ale również wartości niematerialne i prawne (np. znak towarowy, prawo do patentu). Prawami niezbywalnymi są np. osobiste prawa autorskie – nie podgalają one zastawowi.

Do ustanowienia zastawu na prawach niezbędne jest zawarcie umowy na piśmie, z datą pewną. Przepisy szczególne mogą wprowadzić inną formę kwalifikowaną – np. przy zastawie udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością – forma pisemna z podpisami poświadczonymi przez notariusza.

Zastaw rejestrowy

Szczególnym rodzajem zastawu umownego jest zastaw rejestrowy, regulowany odrębną ustawą – o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów. Konstrukcją jest on zbliżony do zwykłego zastawu, poniżej wskazano jedynie istotne różnice.

Do ustanowienia zastawu rejestrowego niezbędne jest zawarcie umowy między wierzycielem a właścicielem rzeczy (albo inną osobą, która może nią dysponować). Umowa jest zawierana w formie pisemnej i musi zawierać m.in.:

  • datę zawarcia,
  • oznaczenie zastawcy i zastawnika,
  • adres zastawnika,
  • dokładne określenie przedmiotu zastawu,
  • określenie zobowiązania wraz z najwyższą sumą zabezpieczenia (maksymalną kwotą, jakiej może domagać się wierzyciel).

Zastaw rejestrowy, aby był skuteczny, wymaga wpisu do rejestru zastawów prowadzonego przez właściwy sąd rejonowy (właściwy dla miejsca zamieszkania albo siedziby zastawcy). Do złożenia wniosku są upoważnione obie strony umowy zastawu rejestrowego. Wniosek składa się na urzędowym formularzu. Do wniosku dołącza się umowę zastawniczą.

Zastaw rejestrowy wygasa co do zasady z chwilą spłaty długu, jednak strony mogą postanowić inaczej. Oznacza to, że przez odpowiednie zapisy w umowie zastawniczej można zabezpieczyć kolejne wierzytelności jakie powstaną między zastawcą a dłużnikiem. Warunkiem jest, aby nowa wierzytelność powstała nie późnej, niż w ciągu 6 miesięcy od spłaty poprzedniej; zmianie nie podlega najwyższa suma zabezpieczenia.

Zastaw rejestrowy może być ustanowiony na rzeczach ruchomych i na prawach zbywalnych (nie może być ustanowiony np. na nieruchomości)

Niezależnie od postanowień umowy zastaw rejestrowy wygasa po upływie dwudziestu lat od dnia wpisu. Strony mogą go jednorazowo przedłużyć o kolejne 10 lat, składając stosowany wniosek.

Udostępnij Wydrukuj

Czy ta strona była przydatna?

Tak | Trochę | Nie