Serwis informacyjno-usługowy dla przedsiębiorcy

Jestem obcokrajowcem – gdzie muszę zgłosić się do ubezpieczeń?

Jeśli jesteś obcokrajowcem i chcesz prowadzić w Polsce działalność gospodarczą, powinieneś sprawdzić czy podlegasz w Polsce ubezpieczeniom społecznym.

Instytucją zajmującą się w Polsce ubezpieczeniami społecznymi, m.in. pobieraniem i gromadzeniem składek jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS)

Obywatele UE i Europejskiego Obszaru Gospodarczego

Jedną z naczelnych zasad prawa europejskiegogo jest m.in. zasada podlegania ustawodawstwu jednego państwa członkowskiego – oznacza ona, że w danym momencie można być ubezpieczonym tylko w jednym państwie członkowskim (nawet jeśli pracujemy równocześnie w kilku państwach).

Ponadto, zgodnie z przepisami unijnymi osoba, która wykonuje w państwie członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek, podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego. Jest to tzw. zasada miejsca wykonywania pracy. Właściwe więc jest ustawodawstwo państwa, w którym praca najemna lub praca na własny rachunek jest wykonywana (odstępstwo od tej zasady występuje m.in. przy tymczasowym, transgranicznym świadczeniu usług). Nie ma tutaj znaczenia miejsce zamieszkania pracownika/osoby prowadzącej działalność gospodarczą, siedziba pracodawcy pracownika, czy też miejsce zarejestrowania działalności gospodarczej.

Tymczasowe, transgraniczne świadczenie usług

Jeśli prowadzisz biznes w swoim kraju i tylko tymczasowo (nie dłużej niż 24 miesiące) świadczysz usługi w Polsce, nie masz obowiązku rejestracji w polskim systemie ubezpieczeń. Przepisy wymagają jednak, abyś prowadził działalność w swoim kraju przez co najmniej 2 miesiące przed przeniesieniem tej działalności do Polski. Dodatkowo, powinieneś utrzymywać infrastrukturę niezbędną do prowadzenia działalności w swoim kraju (np. korzystać z powierzchni biurowej, opłacać podatki, posiadać legitymację zawodową i numer identyfikacyjny VAT). Działalność powinna być też podobna do tej, którą wykonujesz normalnie w swoim kraju.

Przed rozpoczęciem działalności powinieneś poinformować właściwy ze względu na miejsce jej wykonywania oddział polskiego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o tymczasowym świadczeniu usług w Polsce. Powinieneś również uzyskać od instytucji ubezpieczeniowej w swoim kraju, właściwej dla miejsca prowadzenia podstawowej działalności gospodarczej (lub właściwej ze względu na adres zamieszkania) zaświadczenie o ustawodawstwie właściwym (A1).

Przykład

Przedsiębiorca, który prowadzi jednoosobowo działalność w zakresie usług remontowo-budowlanych ma zarejestrowaną działalność gospodarczą w Czechach (tam jest siedziba firmy). Od dłuższego czasu wykonuje ją w Czechach, jednak ostatnio dodatkowo podpisał zlecenie na wykonanie remontu budynku w Polsce.

W tej sytuacji, mimo że będzie świadczył usługi (wykonywał pracę) na terytorium Polski, nadal będzie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu w Czechach, jeśli przewidywany czas pracy na terytorium Polski nie przekracza 24 miesięcy.

Działalność prowadzona tylko w Polsce

Jeśli nie prowadzisz działalności w innym kraju (ani nie wykonujesz pracy najemnej), a działalność prowadzisz wyłącznie w Polsce, podlegasz obowiązkowi ubezpieczeń, tak samo jak inni polscy przedsiębiorcy.

Działalność gospodarcza prowadzona w kilku krajach

Jeżeli prowadzisz normalną, stałą działalność na terytorium dwóch lub więcej państw członkowskich, jesteś ubezpieczony:

  • w państwie, w którym jest Twoje miejsce zamieszkania – jeżeli tam wykonujesz znaczną część pracy
  • w państwie, w którym jest centrum zainteresowania (centrum interesów) twojej działalności – jeżeli nie mieszkasz w państwie, w którym wykonujesz znaczną część pracy.

Aby określić, czy w danym państwie wykonujesz znaczną część pracy, bierze się pod uwagę uzyskiwany obrót, czas pracy, liczbę świadczonych usług lub dochód.

Działalność gospodarcza i praca najemna w kilku krajach

Jeśli jesteś pracownikiem najemnym w jednym państwie członkowskim i równocześnie otwierasz działalność gospodarczą w drugim państwie członkowskim, to podlegasz ubezpieczeniu społecznemu państwa, w którym jesteś pracownikiem najemnym. Składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu pracy najemnej oraz pracy na własny rachunek będziesz opłacać w kraju, w którym wykonujesz pracę najemną. Zatem, jeżeli dana osoba jest pracownikiem w innym państwie – a w Polsce prowadzi działalność na własny rachunek, powinna uzyskać zaświadczenie A1 z instytucji ubezpieczeniowej państwa, w którym podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Taki dokument będzie potwierdzał, że osoba prowadząca w Polsce działalność na własny rachunek nie powinna odprowadzać w Polsce składek na ubezpieczenia społeczne z tego tytułu.

Co jeśli nie można ustalić właściwego ustawodawstwa?

Jeśli wykonujesz działalność w kilku państwach jednocześnie przepisy europejskie  określają procedurę ustalania podlegania ubezpieczeniom.  

Instytucja miejsca zamieszkania ustala  ustawodawstwo mające zastosowanie w stosunku do osoby wykonującej pracę w kilku państwach. Takie wstępne określenie mającego zastosowanie ustawodawstwa ma charakter tymczasowy. Instytucja ta informuje wyznaczone instytucje każdego państwa członkowskiego, w którym wykonywana jest działalność, a także instytucje państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba lub miejsce prowadzenia działalności przedsiębiorstwa zatrudniającego pracownika, o swoim tymczasowym określeniu.

Przykład

Osoba prowadzi działalność na własny rachunek jednocześnie na terenie Francji i Niemiec. Jej miejsce zamieszkania jest  w Polsce, gdzie nie prowadzi żadnej działalności. Centrum zainteresowania dla działalności jest we Francji. Ponieważ osoba ta mieszka w Polsce, powinna poinformować jednostkę ZUS (właściwą t ze względu na swoje miejsce zamieszkania) w Polsce. ZUS ustali właściwe ustawodawstwo i poinformuje o tym  osobę zainteresowaną oraz instytucje ubezpieczeniowe - francuską i niemiecką. W tej sytuacji zastosowanie będzie miało ustawodawstwo francuskie, bo znacząca część działalności nie jest prowadzona w państwie miejsca zamieszkania, a więc w Polsce ale we Francji (tu znajduje się centrum zainteresowania dla prowadzonej działalności). W tej sytuacji instytucja francuska będzie właściwa do ewentualnego poświadczenia zaświadczenia A1.

Jeśli ZUS, jako instytucja państwa miejsca zamieszkania, a więc instytucja właściwa do ustalenia ustawodawstwa stwierdzi, że polskie ustawodawstwo ma w danym przypadku zastosowanie, niezwłocznie informuje o tym osobę zainteresowaną lub jej pracodawcę Może wysłać pismo lub wydać zaświadczenie A1 o ustawodawstwie właściwym. 

Jeśli jednostka ZUS właściwa dla miejsca zamieszkania ma wszystkie niezbędne informacje do wydania zaświadczenia A1, to wystawi zaświadczenie, aby poinformować osobę zainteresowaną o właściwym ustawodawstwie.

Zobacz:

Wspólnicy spółek

Jeśli jesteś zagranicznym wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o. albo wspólnikiem spółki jawnej, komandytowej i partnerskiej, jesteś traktowany jako osoba prowadząca działalność gospodarczą i z tego tytułu podlegać będziesz obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w Polsce. Jeśli jednak wykonujesz pracę najemną w swoim kraju, albo masz np. prawo do emerytury w swoim kraju, nie będziesz musiał podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (obowiązkowe będzie jednak ubezpieczenie zdrowotne).

Zobacz:

Zatrudnianie pracowników

Jeśli zarejestrowałeś firmę w Polsce i chcesz zatrudnić pracowników, obowiązują cię takie same zasady rozliczeń z ZUS, jak w polskich przedsiębiorców.

Więcej informacji na ten temat ubezpieczeń społecznych, kiedy zmieniamy miejsce pobytu, pracy lub zamieszkania w obrębie państw członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Szwajcarii znajdziesz w poradniku ZUS.

Obywatele spoza UE

Jeśli mieszasz w UE i chcesz prowadzić działalność w Polsce, będziesz obowiązkowo ubezpieczony w Polsce. Od tej zasady są jednak wyjątki, wynikające m.in. z dwustronnych umów o zabezpieczeniu społecznym. Wiążące dla Polski są obecnie umowy z: Jugosławią (obecnie dotyczy Czarnogóry, Serbii, Bośni  i Hercegowiny),Macedonią, Kanadą, USA, Koreą Południową, Australią, Ukrainą i Mołdawią. Umowy te pozwalają w niektórych sytuacjach na pozostanie w systemie ubezpieczeniowym kraju w którym mieszkasz, bez konieczności rejestracji do ubezpieczeń w Polsce. Przykładowo, jeśli mieszkasz w Macedonii i chcesz czasowo (nie dłużej niż na 24 miesiące) przenieść działalność do Polski, zgodnie z umową zawartą między Polską a Macedonią, będziesz podlegał macedońskim przepisom o ubezpieczeniach. Powinieneś jednak uzyskać odpowiednie zaświadczenie swojej instytucji ubezpieczeniowej o podleganiu ubezpieczeniom w Macedonii.

Ważne! Jeśli jesteś obcokrajowcem i zamierzasz prowadzić działalność w Polsce, przed jej rozpoczęciem skontaktuj się z instytucją zajmującą się ubezpieczeniami społecznymi w swoim kraju, a w Polsce z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Jeśli jesteś obywatelem państwa niebędącego członkiem UE, sprawdź też, czy Polska nie podpisała umowy, która szczegółowo reguluje kwestię podlegania ubezpieczeniom i dowiedz się, jakie masz prawa i obowiązki.

Zgłoszenie informacji o ubezpieczeniu przy rejestracji firmy

Jeśli chcesz zarejestrować w Polsce działalność jednoosobową w CEIDG, informacje na temat ubezpieczenia w innym kraju powinieneś podać przy wypełnianiu formularza CEIDG 1. Jeśli nie zatrudniasz innych osób i jesteś zatrudniony w jednym z niżej wymienionych państw, zaznaczasz rubrykę 12 we wniosku. Dokumentem potwierdzającym ubezpieczenie w innym państwie jest wydane przez właściwą instytucję tego państwa zaświadczenie.

Czy ta strona była przydatna?